Chiều 22/7, hai người bệnh bị sốt rét ác tính đã được xuất viện sau một thời gian điều trị tích cực tại Viện Y học Nhiệt đới (Bệnh viện Bạch Mai), trở về với gia đình. Trước đó, ngày 6/7, một người đàn ông 51 tuổi, quê Hà Tĩnh, được chuyển đến trong tình trạng sốt cao, rối loạn ý thức. Qua thăm khám và xét nghiệm, các bác sĩ ghi nhận người bệnh suy đa tạng với tổn thương não, gan, thận, phổi, phải khẩn trương hồi sức tích cực và lọc máu để duy trì sự sống.
Phát hiện yếu tố dịch tễ quyết định
Để cứu người bệnh, các bác sĩ cần nhanh chóng tìm ra căn nguyên gây bệnh. Giữa hàng trăm nguyên nhân có thể gây sốt cao, rối loạn ý thức và suy đa tạng, việc tìm câu trả lời không hề dễ dàng. Trong khi tình trạng người bệnh xấu đi từng giờ, quy trình báo động đỏ được kích hoạt, hội chẩn đa chuyên khoa với sự tham gia của chuyên gia truyền nhiễm, hồi sức, thận-lọc máu, huyết học-truyền máu, dược, vi sinh, điện quang, dinh dưỡng. Khi rà soát bệnh sử, một chi tiết tưởng không liên quan trở thành chìa khóa: gần nửa tháng trước nhập viện, người bệnh từng sang Angola thăm người thân mới trở về. Từ yếu tố dịch tễ này, các bác sĩ nghĩ đến khả năng sốt rét ác tính và chỉ định xét nghiệm tìm ký sinh trùng sốt rét. Kết quả soi máu trực tiếp khẳng định chẩn đoán chính xác.
Sốt rét du nhập và thách thức điều trị
Theo các bác sĩ Viện Y học Nhiệt đới Bạch Mai, sốt rét hiện không còn lưu hành phổ biến tại Việt Nam. Các ca gần đây chủ yếu là du nhập, liên quan đến người từng sống, làm việc hoặc đi qua vùng dịch ở nước ngoài. Do hiếm gặp, bệnh sốt rét có thể không được nghĩ đến ngay, nhất là khi lịch sử đi lại chưa được khai thác đầy đủ. Triệu chứng ban đầu như sốt, mệt mỏi, đau đầu, rối loạn tiêu hóa dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh khác. Khi xuất hiện rối loạn ý thức, suy gan, suy thận, rối loạn đông máu hoặc suy đa tạng, người bệnh có thể đã bước sang giai đoạn sốt rét ác tính, bỏ lỡ thời điểm điều trị thuận lợi. Đặc biệt, sốt rét do Plasmodium falciparum có thể diễn biến rất nhanh, thay đổi theo từng giờ và gây tử vong nếu không được chẩn đoán, điều trị kịp thời.
Với ca bệnh này, việc khai thác yếu tố dịch tễ và xác định đúng căn nguyên đã mở ra cơ hội điều trị. Các cuộc hội chẩn đa chuyên khoa liên tục được tổ chức để tìm phương án tối ưu. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, Artesunate đường tiêm là thuốc thiết yếu cho sốt rét ác tính. Tuy nhiên, do số ca trong nước rất ít, nhu cầu không thường xuyên, việc dự trữ, mua sắm và điều tiết thuốc gặp nhiều khó khăn. Tại thời điểm người bệnh nhập viện, Bệnh viện Bạch Mai chỉ có đủ thuốc cho một người bệnh. Nếu có thêm bệnh nhân sẽ rất nguy hiểm. Bệnh viện đã khẩn trương liên hệ các đơn vị y tế trên cả nước, đồng thời báo cáo khẩn lên Bộ Y tế để tìm phương án hỗ trợ và điều tiết thuốc.
Ca bệnh thứ hai nguy kịch hơn
Trong khi các bác sĩ đang dốc lực điều trị cho người bệnh 51 tuổi, Viện Y học Nhiệt đới tiếp nhận thêm một nam bệnh nhân 38 tuổi, quốc tịch Trung Quốc, bị sốt rét ác tính trong tình trạng còn nguy kịch hơn. Xét nghiệm máu phát hiện người bệnh nhiễm Plasmodium falciparum với mật độ rất cao. Người bệnh đã ở giai đoạn sốt rét ác tính nặng, có biến chứng não, gan, thận; kèm viêm phổi, thiếu máu, giảm tiểu cầu, nguy cơ xuất huyết tiêu hóa và nhiễm khuẩn huyết, phải đặt nội khí quản, thở máy và lọc máu liên tục. Nguồn thuốc đặc hiệu chưa thể tiếp cận ngay, cơ hội sống giảm dần theo từng giờ.
Tiến sĩ, bác sĩ Đỗ Văn Thành, Phó Viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới Bạch Mai cho biết: “Người bệnh có mật độ ký sinh trùng rất cao, tổn thương nhiều cơ quan và nguy cơ tử vong đặc biệt lớn. Thế nhưng toàn bộ ê-kíp chỉ có một mục tiêu là kiểm soát ký sinh trùng sớm nhất, hồi sức tích cực cao nhất.” Các chuyên gia đa chuyên khoa liên tục đánh giá diễn biến, thống nhất phương án điều trị và điều chỉnh từng biện pháp hồi sức. Người bệnh được thở máy, lọc máu, kiểm soát nhiễm khuẩn, điều chỉnh rối loạn đông máu, bảo vệ chức năng gan, thận và theo dõi sát từng giờ.
Phối hợp quốc tế cứu sống bệnh nhân
Rất may, Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới đã điều phối kịp thời thuốc Artesunate từ nước ngoài về Việt Nam, bàn giao cho Bệnh viện Bạch Mai. Nguồn thuốc quý giá này giúp tình trạng người bệnh dần cải thiện. Ký sinh trùng trong máu được kiểm soát; chức năng gan, thận và các cơ quan từng bước hồi phục. Từ trạng thái hôn mê sâu, phụ thuộc vào máy thở và lọc máu, người bệnh đã tỉnh lại. Ngày 22/7, hai người bệnh sốt rét ác tính được ra viện sau những ngày giành giật sự sống trong phòng hồi sức.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai phát biểu tại lễ ra viện: “Trong thời đại toàn cầu hóa, khoảng cách địa lý không còn là rào cản đối với dịch bệnh. Một chuyến bay quốc tế có thể đưa mầm bệnh vượt qua hàng nghìn km chỉ trong vài giờ. Vì vậy, tuyến đầu chống dịch ngày nay không còn nằm ở biên giới mà nằm ngay trong các khoa cấp cứu, các phòng cách ly và các phòng xét nghiệm. Mỗi quyết định chẩn đoán đúng; mỗi giờ hồi sức thành công; mỗi người bệnh được cứu sống… đều góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giữ gìn uy tín của nền y học Việt Nam.” Ông nhấn mạnh: “Việc giành lại sự sống cho hai ca sốt rét ác tính là minh chứng rõ ràng, đó không chỉ là chiến thắng của một phác đồ điều trị mà là chiến thắng của tư duy lâm sàng, của sự phối hợp đa chuyên khoa, của tinh thần ‘không bỏ cuộc’ trước người bệnh. Trong những giờ phút khó khăn nhất, những người thầy thuốc đã hành động thống nhất, dựa trên bằng chứng khoa học, hội chẩn liên tục, phối hợp giữa hồi sức, truyền nhiễm, vi sinh, dược lâm sàng và nhiều chuyên khoa khác để giành lại sự sống cho người bệnh.”
