Đầu năm, chị Thu Hà, 38 tuổi, trú tại Hà Nội, bắt gặp một thử thách tiết kiệm được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội. Luật chơi đơn giản: ngày thứ nhất tiết kiệm 1.000 đồng, ngày thứ hai 2.000 đồng, ngày thứ ba 3.000 đồng... Mỗi ngày tăng thêm 1.000 đồng và kéo dài 365 ngày.
Chị Hà kể: “Thấy ngày đầu chỉ có 1.000 đồng, tôi nghĩ đây là thử thách dành cho những người không giỏi tiết kiệm như mình. Số tiền nhỏ đến mức gần như không ảnh hưởng đến chi tiêu hằng ngày.”
Con số thật đằng sau mức khởi đầu
Khi lập bảng tính cho cả năm, chị mới vỡ lẽ. Tổng dãy số từ 1 đến 365 là 66.795. Sau khi nhân với 1.000 đồng, tổng cộng cần tiết kiệm là 66.795.000 đồng – gần 67 triệu đồng. Nếu chia đều cho 12 tháng, mỗi tháng phải để ra trung bình hơn 5,57 triệu đồng.
Vợ chồng chị Hà có tổng thu nhập khoảng 32 triệu đồng mỗi tháng, đang nuôi hai con nhỏ. Sau khi trả tiền nhà, học phí, ăn uống, đi lại và sinh hoạt phí, gia đình thường dư 3-5 triệu đồng. Nhưng số dư này hiếm khi được giữ trọn đến cuối tháng.
Mức tiết kiệm tăng dần theo ngày: ngày thứ 30 phải bỏ 30.000 đồng, ngày thứ 90 là 90.000 đồng, ngày thứ 180 là 180.000 đồng, ngày thứ 270 là 270.000 đồng và ngày cuối cùng là 365.000 đồng. Chính cột mốc cuối năm – hơn 10,8 triệu đồng chỉ riêng trong tháng 12 – khiến chị nhận ra kế hoạch không hề dễ thở.
“Tôi cứ nghĩ đây là một kế hoạch tiết kiệm tiền lẻ. Hóa ra muốn hoàn thành thì gia đình phải dành ra gần 67 triệu đồng, cao hơn nhiều so với số tiền chúng tôi thường tiết kiệm được trong một năm”, chị Hà nói.
Áp lực tăng dần theo từng tháng
Trong 30 ngày đầu, chị Hà chỉ cần tiết kiệm 465.000 đồng. Tháng thứ hai tăng lên khoảng 1,36 triệu đồng, tháng thứ ba vượt 2,3 triệu đồng. Giai đoạn đầu chị hoàn thành khá nhẹ nhàng, mỗi tối chuyển tiền vào tài khoản riêng và đánh dấu vào bảng theo dõi.
Tuy nhiên, từ tháng thứ sáu trở đi, mỗi ngày chị phải bỏ ra 150.000–200.000 đồng. Nhiều tháng, tổng tiết kiệm lên tới 5-6 triệu đồng, trong khi gia đình bắt đầu phát sinh các khoản như học hè, khám bệnh, sửa điều hòa, mua sắm đầu năm học. Có tháng chị phải lấy tiền dự phòng sinh hoạt rồi bù lại sau ngày nhận lương.
“Tôi bắt đầu cảm thấy mình không còn tiết kiệm nữa mà đang chạy theo một con số. Có hôm vừa chuyển 190.000 đồng vào quỹ, tối lại phải quẹt thẻ tín dụng để mua thuốc và đồ dùng cho con”, chị chia sẻ.
Ba tháng cuối năm: gần 30 triệu đồng
Theo tính toán, sau 6 tháng, tổng tiết kiệm đạt khoảng 16,5 triệu đồng. Sau 9 tháng là khoảng 37,4 triệu đồng. Như vậy, chỉ riêng quý cuối cùng, người tham gia phải để ra gần 30 triệu đồng, trung bình mỗi ngày từ hơn 270.000 đồng đến 365.000 đồng. Tháng cuối cùng đòi hỏi hơn 10,8 triệu đồng – một con số áp lực với nhiều gia đình, nhất là khi chi phí cuối năm như học phí, hiếu hỉ, mua sắm Tết, về quê đồng loạt tăng.
Chị Hà cho biết, với gia đình chị, việc tiết kiệm hơn 10 triệu đồng trong một tháng gần như bất khả thi. Sau hơn 8 tháng cố gắng, chị quyết định dừng cách tăng tiền theo ngày và lựa chọn phương án mềm hơn.
Sai lầm phổ biến: chỉ nhìn vào ngày đầu tiên
Sức hấp dẫn của thử thách nằm ở cụm từ “chỉ từ 1.000 đồng mỗi ngày”. Nhưng cách trình bày này che giấu bản chất cộng dồn. Nếu thu nhập 10 triệu đồng/tháng, mức tiết kiệm bình quân 5,57 triệu đồng đã chiếm hơn một nửa thu nhập. Ngay cả với gia đình 30 triệu đồng/tháng nhưng phải trả tiền nhà và nuôi con, đây cũng là mức không dễ duy trì.
Chị Hà rút ra bài học: trước khi tham gia thử thách, cần tính tổng số tiền cuối cùng, không nên phán xét độ khó bằng con số khởi điểm. Điều quan trọng nhất là khả năng duy trì trong những tháng khó khăn nhất.
Sau 8 tháng, chị Hà đã tiết kiệm được bao nhiêu?
Dù không về đích, chị vẫn tích lũy được hơn 29 triệu đồng sau 8 tháng – khoản lớn nhất gia đình từng duy trì. Trước đây, vợ chồng chị chỉ tiết kiệm phần còn lại cuối tháng, nên có tháng để được 4 triệu đồng, có tháng không còn đồng nào.
Thử thách giúp chị nhận ra ba vấn đề trong dòng tiền gia đình:
- Gia đình có nhiều khoản chi nhỏ lặp lại: đồ ăn giao tận nhà, cà phê, mua sắm trên ứng dụng, đồ cho con.
- Tiết kiệm chưa từng được xem là một khoản chi cố định, luôn bị xếp sau các nhu cầu khác.
- Chưa có mục tiêu tích lũy cụ thể, nên dễ rút tiền cho việc chưa thực sự cần thiết.
Sau khi dừng thử thách, chị chia 29 triệu đồng thành hai quỹ: 20 triệu cho dự phòng gia đình và 9 triệu cho kế hoạch du lịch.
Điều chỉnh thử thách để không bỏ cuộc giữa chừng
Thay vì tăng 1.000 đồng mỗi ngày, chị chuyển sang tăng theo tháng. Tháng đầu tiết kiệm 1 triệu đồng, mỗi tháng sau tăng thêm 300.000 đồng. Như vậy, tháng 12 cần tiết kiệm 4,3 triệu đồng và tổng cả năm là 31,8 triệu đồng – thấp hơn thử thách gốc nhưng phù hợp với dòng tiền thực tế.
Chị cũng đặt lệnh chuyển tiền tự động ngay sau ngày nhận lương thay vì phải nhớ bỏ tiền mỗi ngày. Những tháng có thu nhập tăng hoặc có thưởng, chị có thể tiết kiệm thêm nhưng không xem đó là mức bắt buộc.
Những phiên bản nhẹ hơn cho người có thu nhập vừa phải
Chị Hà cho rằng thử thách 1.000 đồng/ngày vẫn có giá trị với người thu nhập cao, ít người phụ thuộc hoặc có khoản thưởng lớn cuối năm. Với những gia đình nuôi con, trả nợ hoặc thu nhập biến động, có thể bắt đầu từ mức thấp hơn:
- Tăng 200 đồng/ngày: tổng sau một năm khoảng 13.359.000 đồng, trung bình 1,11 triệu đồng/tháng.
- Tăng 500 đồng/ngày: tổng khoảng 33.397.500 đồng, trung bình 2,78 triệu đồng/tháng.
- Tăng 1.000 đồng/ngày: tổng 66.795.000 đồng, trung bình 5,57 triệu đồng/tháng.
Chọn mức thấp hơn không phải thiếu quyết tâm. Trong quản lý tài chính, một kế hoạch vừa sức nhưng hoàn thành được luôn đáng giá hơn một thử thách lớn khiến người ta vay nợ hoặc phá quỹ giữa chừng.
Chị Hà nói: “Điều tôi học được không phải là mình có thể tiết kiệm được bao nhiêu từ 1.000 đồng. Bài học lớn nhất là phải nhìn toàn bộ con đường trước khi bắt đầu. Một mục tiêu nghe rất nhỏ ở ngày đầu tiên vẫn có thể trở thành áp lực lớn nếu không tính đến thu nhập và chi phí thực tế.”
Thử thách tiết kiệm có thể tạo động lực, nhưng không nên biến thành cuộc thi chịu đựng. Đích đến của tiết kiệm là giúp cuộc sống an toàn hơn, không phải khiến gia đình mất cân đối tài chính chỉ để đánh dấu 365 ngày.
Theo bài viết của Phương Trần trên Thanh Niên Việt.
