Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nước biển dâng diễn biến phức tạp, tháng 10/2024, tỉnh Trà Vinh đã khởi công dự án hạ tầng hồ chứa nước ngọt dọc bờ sông Láng Thé với tổng mức đầu tư hơn 1.330 tỷ đồng. Dự án bao gồm hồ chứa nước ngọt diện tích 30ha, sức chứa khoảng 10 triệu m3 nước; các tuyến đường dọc hai bờ sông dài 8,1km, mặt đường 11m, nền đường 13m, kết nối với 7 tuyến đường nhánh dài hơn 2km. Các cầu giao thông Tất Dinh 3, Rạch Bọng 2, Trăm Sáu 2 được xây dựng với tải trọng thiết kế HL93 cùng hệ thống cống, bọng thủy lợi nhằm chủ động điều tiết nước sản xuất và sinh hoạt.
Mục tiêu đảm bảo an ninh nguồn nước
Dự án hướng đến đảm bảo an ninh nguồn nước, cấp nước ngọt cho sản xuất, sinh hoạt, công nghiệp và dịch vụ cho các phường Trà Vinh, Nguyệt Hóa, Long Đức, các xã Bình Phú, Châu Thành, đồng thời tạo cảnh quan phát triển kinh tế du lịch của tỉnh. Nhờ sự hỗ trợ kịp thời từ các sở, ban, ngành và địa phương, chủ đầu tư đã tháo gỡ khó khăn về đất đai, bố trí vốn, đẩy nhanh tiến độ thi công. Đến nay, 5/6 gói thầu của dự án đã hoàn thành các hạng mục và đưa vào khai thác. Riêng gói thầu số 53, hạng mục đập ngăn đoạn sông Láng Thé tạo hồ trữ nước ngọt đã đạt hơn 45% giá trị hợp đồng, dự kiến hoàn thành vào tháng 11/2026.
Trạm bơm Kênh 3 tháng 2 – giải pháp cho vùng hạn mặn
Trong giai đoạn 2019-2020, nắng nóng kéo dài và hạn mặn gay gắt tại các xã, phường ven biển tỉnh Vĩnh Long đã gây thiệt hại nặng nề: 27.000ha lúa, hoa màu, cây ăn trái bị ảnh hưởng; khoảng 11.000 hộ dân thiếu nước sinh hoạt; tổng thiệt hại ước tính hơn 1.000 tỷ đồng. Trước tình hình đó, UBND tỉnh đã khởi công dự án trạm bơm Kênh 3 tháng 2 tại xã Hùng Hòa, với tổng mức đầu tư 244 tỷ đồng, khánh thành ngày 22/8/2022. Đây là công trình trạm bơm công nghệ hiện đại đầu tiên của tỉnh, quy mô gồm 5 cống hở và trạm bơm công suất 20m3/s, thiết bị máy bơm và hệ thống xy-lanh thủy lực nhập khẩu từ nước ngoài.
Cung cấp nước ngọt cho sản xuất và công nghiệp
Dự án trạm bơm Kênh 3 tháng 2 đảm bảo cung cấp nước ngọt cho 25.936ha đất sản xuất nông nghiệp tại các xã Tiểu Cần, Châu Thành, Cầu Ngang, Trà Cú, phường Duyên Hải, theo hướng đa dạng cây trồng, vật nuôi. Ngoài ra, dự án còn cấp nước cho các nhà máy nhiệt điện tại phường Duyên Hải và nước sinh hoạt cho Khu kinh tế biển Định An.
Sinh kế bền vững cho người trồng lúa
Hệ thống công trình thủy lợi đầu mối và nội đồng được đầu tư hoàn thiện giúp các xã, phường ven biển tận dụng tối đa nguồn nước tự nhiên. Tỉnh đã quy hoạch vùng lúa cao sản chất lượng cao với diện tích hàng chục nghìn ha phục vụ thị trường nội địa và xuất khẩu. Theo Công ty TNHH MTV Quản lý khai thác công trình thủy lợi Trà Vinh, công ty vận hành linh hoạt hệ thống cống ngăn mặn ven sông Cổ Chiên, sông Hậu, kết hợp đưa nước ngọt từ thượng nguồn về các xã Cầu Ngang, Trà Cú. Khi độ mặn ở mức 1‰, các cống thủy lợi đầu mối được đóng triệt để, tranh thủ mở cửa lấy nước khi độ mặn dưới 1‰, tích trữ nước ngọt trên các sông Cần Chông, Đức Mỹ và hệ thống kênh rạch nội đồng đạt cao trình 0,5m, đảm bảo đủ nước cho sản xuất lúa.
Hiệu quả từ mô hình canh tác lúa phát thải thấp
Tại phường Tiểu Cần, công trình thủy lợi kênh bê-tông nổi Cầu Tre gồm trục kênh chính dài 1,6km và 18 kênh nhánh dài 6,7km, cung cấp nước tưới cho 110ha lúa của Hợp tác xã nông nghiệp Phú Cần. Trạm bơm điện Phú Cần công suất 300m³/giờ đảm bảo nước cho 3 vụ lúa/năm, năng suất 5,5-7,5 tấn/ha. Nhờ hạ tầng thủy lợi hoàn chỉnh, nông dân xã Hưng Mỹ, tỉnh Vĩnh Long canh tác 3 vụ lúa/năm. Ông Phùng Duy Truyền, Phó Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp Phước Hảo, cho biết năm 2025, 34 thành viên hợp tác xã phối hợp với Trung tâm Khuyến nông tỉnh triển khai mô hình canh tác lúa giảm phát thải quy mô 50ha, sử dụng giống ST24, phân bón chuyên dùng và hữu cơ, áp dụng kỹ thuật 3 giảm 3 tăng, 1 phải 5 giảm, quản lý dịch hại tổng hợp IPM và tưới nước ngập khô xen kẽ. Kết quả, mô hình giúp giảm 50% lượng lúa giống, 20% phân bón, ít nhất 2 lần phun thuốc bảo vệ thực vật, năng suất bình quân 6,8 tấn/ha, lợi nhuận tăng hơn 6 triệu đồng/ha so với ruộng đối chứng.
Nhân rộng mô hình phát triển nông nghiệp xanh
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, đến năm 2030, toàn tỉnh có 40 xã, phường trọng điểm lúa đăng ký thực hiện Đề án “Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long”. Mô hình thí điểm của Hợp tác xã nông nghiệp Phước Hảo có thể nhân rộng, lan tỏa nhằm phát triển nền nông nghiệp xanh, hiệu quả, thích ứng với biến đổi khí hậu.
