Viêm não mô cầu: 'Sát thủ thầm lặng' đe dọa tính mạng chỉ trong 24 giờ
Khởi đầu âm thầm với những dấu hiệu dễ bị bỏ qua như sốt, mệt mỏi hay đau đầu, viêm não mô cầu có thể nhanh chóng chuyển nặng, gây suy đa cơ quan và dẫn đến tử vong nếu chậm trễ điều trị. Căn bệnh này được ví như "sát thủ thầm lặng" vì khả năng cướp đi sinh mạng trong chưa đầy 24 giờ, đặt ra mối lo ngại lớn cho cộng đồng.
Diễn tiến thần tốc và những trường hợp đau lòng
Gần đây, nhiều địa phương trên cả nước đã ghi nhận các ca mắc viêm não mô cầu với diễn tiến nặng, trong đó có trường hợp bé gái 11 tuổi tại An Giang không qua khỏi chỉ sau vài giờ nhập viện. Em T.H.N.Y., học sinh lớp 5 ở Phú Quốc, được đưa đến bệnh viện vào ngày 16/3 trong tình trạng nguy kịch, tím tái và nổi ban toàn thân. Trước đó, trẻ chỉ có biểu hiện sốt, mệt mỏi, đau đầu khiến gia đình chủ quan, nghĩ rằng đây là sốt thông thường. Khi tình trạng chuyển nặng với sốt cao, ban lan rộng và khó thở, việc điều trị đã quá muộn. Kết quả xét nghiệm từ Viện Pasteur TP.HCM xác định nguyên nhân tử vong là viêm não mô cầu nhóm B.
Không chỉ riêng trường hợp này, tại Cần Thơ, một phụ nữ 47 tuổi nhập viện trong tình trạng "nghìn cân treo sợi tóc" sau khi tự điều trị tại nhà vì nghĩ là cảm cúm. Chỉ sau một ngày, bệnh nhân rơi vào sốc nhiễm trùng nặng, suy đa cơ quan và rối loạn đông máu. Tương tự, tại Vĩnh Long, một ca bệnh khác cũng được ghi nhận với biểu hiện sốc nhiễm trùng nặng kèm ban xuất huyết hoại tử - dấu hiệu điển hình của thể tối cấp.
Nguyên nhân và cơ chế lây lan đáng lo ngại
Theo PGS.TS Đỗ Duy Cường, Viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai, viêm não mô cầu là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Vi khuẩn này thường cư trú ở vùng hầu họng và lây truyền qua đường giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc nói chuyện gần. Bệnh dễ bùng phát ở những nơi đông người như trường học, ký túc xá, doanh trại quân đội hay khu tập thể.
Đáng lo ngại hơn, có khoảng 5-20% dân số mang vi khuẩn mà không có triệu chứng, với tỷ lệ cao nhất ở nhóm thanh thiếu niên (lên đến 23,7%). Đây chính là "ổ chứa" âm thầm, có thể phát tán mầm bệnh ra cộng đồng mà người mang hoàn toàn không hay biết. Các hành vi như hút thuốc lá, hôn, tụ tập đông người, sinh hoạt tại bar, pub… làm tăng nguy cơ lây lan bệnh.
Triệu chứng và dấu hiệu cảnh báo sớm
Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Minh Tiến, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TP.HCM), cho biết các triệu chứng ban đầu của bệnh thường dễ nhầm với cảm cúm thông thường, bao gồm sốt, đau họng, mệt mỏi, đau đầu và đau cơ. Tuy nhiên, một số dấu hiệu cảnh báo sớm cần đặc biệt lưu ý gồm:
- Xuất hiện nốt ban bất thường trên da.
- Ban xuất huyết, chấm đỏ.
- Xuất huyết kết mạc mắt.
Trong bối cảnh có yếu tố dịch tễ như tiếp xúc với người bệnh, sống trong môi trường đông người hoặc vừa đi bơi, nếu xuất hiện các triệu chứng trên, người dân cần đến cơ sở y tế sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Biện pháp phòng ngừa và điều trị
Giới chuyên gia cho hay vi khuẩn não mô cầu có nhiều nhóm huyết thanh, trong đó phổ biến nhất là B, A, C, Y và W. Đây cũng là các nhóm gây bệnh chủ yếu tại Việt Nam và trên thế giới. Tiêm vaccine được xem là biện pháp hiệu quả nhất để phòng bệnh, với các loại như Bexsero (phòng nhóm B) và Menactra (phòng các nhóm A, C, Y, W-135).
Bên cạnh đó, người dân cần duy trì các biện pháp phòng bệnh cơ bản như:
- Rửa tay thường xuyên với xà phòng.
- Vệ sinh răng miệng đúng cách.
- Giữ môi trường sống thông thoáng, sạch sẽ.
- Ăn uống đầy đủ dinh dưỡng để tăng cường sức đề kháng.
Khi xuất hiện ca bệnh trong cộng đồng, cần đeo khẩu trang, hạn chế tiếp xúc gần và thực hiện khử khuẩn môi trường để ngăn chặn lây lan. Những người tiếp xúc gần cần được uống kháng sinh dự phòng theo chỉ định, như rifampicin, ciprofloxacin hoặc azithromycin; phụ nữ mang thai có thể sử dụng ceftriaxone. Theo các chuyên gia, nguy cơ lây nhiễm cao nhất thường trong tuần đầu sau khi tiếp xúc với người bệnh, và thời gian theo dõi an toàn thường kéo dài khoảng 10 ngày.
Viêm não mô cầu không chỉ là mối đe dọa với trẻ em mà còn với cả người lớn, đặc biệt trong môi trường đông đúc. Nhận biết sớm các dấu hiệu và hành động kịp thời là chìa khóa để bảo vệ tính mạng trước căn bệnh nguy hiểm này.
