Quốc Hội Thảo Luận Nghị Quyết Đột Phá Phát Triển Văn Hóa Việt Nam
Sáng ngày 22/4, Quốc hội đã tiến hành thảo luận tại hội trường về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội liên quan đến một số cơ chế và chính sách đột phá nhằm phát triển văn hóa Việt Nam. Buổi thảo luận thu hút sự quan tâm lớn với nhiều ý kiến đóng góp sâu sắc từ các đại biểu.
Ba Điểm Nghẽn Lớn Được Chỉ Ra Bởi Đại Biểu Trần Văn Khải
Tham gia góp ý, ông Trần Văn Khải - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, đã chỉ rõ ba điểm nghẽn lớn đang cản trở sự phát triển của văn hóa Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
Thứ nhất, tỷ lệ chi ngân sách cho chuyển đổi số và hạ tầng công nghệ trong ngành văn hóa vẫn còn khá khiêm tốn so với nhu cầu thực tế. Theo ông Khải, thực tiễn từ các lĩnh vực như di sản, thư viện, bảo tàng, điện ảnh và ngay cả tại các địa phương cho thấy một bức tranh khá thống nhất: những nơi đi đầu trong số hóa cũng đang phải đối mặt với các vấn đề như hạ tầng thiếu đồng bộ, cơ sở dữ liệu phân tán, phần mềm chưa tương thích, và thiếu kinh phí để duy trì cũng như nâng cấp hệ thống. Ông nhấn mạnh: "Điều này cho thấy nếu Điều 10 của dự thảo Nghị quyết chỉ dừng lại ở mức 'ưu tiên đầu tư' mà không gắn chặt với cơ chế phân bổ nguồn lực tại Điều 3 thì sẽ rất khó để tạo ra sự chuyển biến thực chất."
Thứ hai, sự thiếu hụt nhân lực số đang trở thành điểm nghẽn chiến lược trong phát triển văn hóa số. Đại biểu Trần Văn Khải cho rằng, mặc dù chúng ta thường xuyên đề cập đến các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, an ninh mạng và sáng tạo nội dung số, nhưng phải thẳng thắn thừa nhận rằng nhân lực đủ năng lực để thực hiện những công việc này trong khu vực công và ngành văn hóa hiện nay vẫn còn rất mỏng. Không chỉ thiếu về số lượng, chúng ta còn thiếu nhân lực có chiều sâu về các lĩnh vực như AI, dữ liệu, điện toán đám mây và an ninh mạng. Trong khi đó, cơ chế tiền lương, đãi ngộ và tuyển dụng của khu vực công chưa đủ sức cạnh tranh so với khu vực tư nhân. Vì vậy, ông đề xuất rằng nếu Điều 7 của dự thảo Nghị quyết không được sửa đổi theo hướng xác định rõ nhóm nhân lực trọng điểm và cơ chế thu hút, đặt hàng đào tạo, tuyển dụng theo dự án hoặc hợp đồng chuyên gia, thì điều khoản này sẽ không giải quyết được căn nguyên của vấn đề nhân lực.
Thứ ba, nguồn lực đầu tư từ ngân sách cho phát triển văn hóa nói chung vẫn còn hạn chế. Dự thảo Nghị quyết quy định "Nhà nước bảo đảm chi cho văn hóa hằng năm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách Nhà nước" tại Điều 3 là rất đúng đắn, nhưng theo ông Khải, điều này vẫn chưa đủ. Ông phân tích: "Vấn đề không chỉ là có 2%, mà là 2% đó được cơ cấu như thế nào, bao nhiêu phần trăm dành cho thiết chế cơ sở, bao nhiêu cho bảo tồn di sản, bao nhiêu cho chuyển đổi số, bao nhiêu cho an ninh văn hóa số, và bao nhiêu cho đào tạo nhân lực số của ngành văn hóa." Ông cảnh báo rằng nếu không làm rõ các khoản chi tiết, chúng ta có thể đạt được chỉ tiêu về tổng lượng chi nhưng lại không đạt được mục tiêu chiến lược về hiệu quả chi.
Đề Xuất Giải Pháp Cụ Thể Từ Đại Biểu Trần Văn Khải
Từ ba điểm nghẽn đã nêu, đại biểu Trần Văn Khải đề nghị ngoài việc bảo đảm mức sàn 2% tổng chi ngân sách Nhà nước cho văn hóa, cần quy định rõ việc ưu tiên bố trí kế hoạch đầu tư công trung hạn và dự toán ngân sách hằng năm cho các lĩnh vực then chốt. Cụ thể bao gồm chuyển đổi số văn hóa, hạ tầng dữ liệu văn hóa quốc gia, số hóa di sản đã được xếp hạng, bảo quản số lâu dài và an ninh văn hóa số.
Ý Kiến Góp Ý Của Đại Biểu Nguyễn Phương Thủy Về Cơ Chế Chấp Nhận Rủi Ro
Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Phương Thủy (đoàn Hà Nội) đã đóng góp ý kiến về cơ chế chấp nhận rủi ro được đề cập tại Điều 8 và Điều 11 của dự thảo Nghị quyết. Bà Thủy cho rằng định hướng chính sách đã đúng nhưng vẫn chưa đủ để vận hành hiệu quả trong thực tế.
Theo bà Thủy, dự thảo Nghị quyết đã đề cập đến các cơ chế như khoán chi, đặt hàng và quỹ văn hóa theo hướng chấp nhận rủi ro, nhưng lại chưa làm rõ cách thức nghiệm thu và thanh quyết toán. Trong thực tế, đây chính là nút thắt lớn nhất khi triển khai các chính sách liên quan đến thanh toán, bởi vì chúng ta đang áp dụng logic quản lý tài chính công truyền thống vào lĩnh vực văn hóa vốn đòi hỏi sự linh hoạt và sáng tạo.
Do đó, đại biểu Nguyễn Phương Thủy đề nghị cần sửa đổi trực tiếp vào Điều 8 theo hướng quy định rõ ràng rằng việc nghiệm thu sản phẩm sáng tạo sử dụng ngân sách phải được thực hiện thông qua hội đồng chuyên môn độc lập. Kết luận của hội đồng về giá trị tư tưởng và nghệ thuật sẽ là căn cứ chủ yếu để tiến hành thanh quyết toán, nhằm đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong quá trình thực hiện.
