Cà phê Việt Nam định vị là di sản sống toàn cầu
Trên nền tảng Robusta đặc trưng, kết hợp tri thức trồng trọt, chế biến cà phê gắn với thực hành bản địa được trao truyền qua nhiều thế hệ và bản sắc văn hóa Tây Nguyên, cùng những sáng tạo mới từ Việt Nam, ngành cà phê trong nước đang từng bước mở rộng giá trị văn hóa, tinh thần theo cách tiếp cận hiện đại, phù hợp với bối cảnh thế giới. Điều này giúp cà phê Việt Nam xác lập vị thế vững chắc trên bản đồ cà phê toàn cầu, không chỉ qua sản lượng mà còn qua chiều sâu văn hóa.
Diễn đàn quốc tế nhấn mạnh vai trò kết nối liên văn hóa
Diễn đàn Di sản Cà phê Thế giới với chủ đề "Từ những truyền thống đa dạng đến di sản sống chung của nhân loại" diễn ra từ ngày 17 đến 19 tháng 4 năm 2026 tại Bảo tàng Thế giới cà phê ở Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk. Sự kiện quy tụ lãnh đạo các cơ quan trung ương, địa phương tỉnh Đắk Lắk, các đại sứ, tổng lãnh sự, tổ chức quốc tế và chuyên gia trong và ngoài nước. Qua các góc nhìn đa chiều, giàu chuyên môn và thực tiễn, diễn đàn cùng thống nhất nhận định: cà phê không chỉ là sản phẩm nông nghiệp hay ngành kinh tế, mà như một "di sản sống" – nơi giao thoa của lịch sử, văn hóa, thương mại và gắn bó sâu sắc với đời sống tinh thần, tương tác xã hội của các nền văn minh nhân loại.
Ông Hasan Barit, Phó trưởng phái đoàn Đại sứ quán Thổ Nhĩ Kỳ tại Việt Nam, chia sẻ trong phần tham luận về vai trò của cà phê như "không gian giao lưu xã hội và trao đổi tri thức". Ông nhấn mạnh hành trình lịch sử của cây cà phê từ Ethiopia đến Yemen, lan tỏa đến thế giới Hồi giáo và phát triển rực rỡ trong Đế chế Ottoman. Các quán cà phê tại Istanbul trở thành nơi sôi động cho giao lưu xã hội và trao đổi tri thức, nơi con người gặp gỡ, tranh luận và chia sẻ ý tưởng.
Góc nhìn từ các quốc gia và thực hành bền vững
Ông Renzo Moro, Trưởng bộ phận Nông nghiệp, đại diện Đại sứ quán Ý tại Việt Nam, trong bài tham luận về espresso, cho rằng sự ra đời của espresso không chỉ là cải tiến kỹ thuật, mà là bước chuyển hóa cà phê thành một "ngôn ngữ văn hóa toàn cầu". Những thực hành như "caffè sospeso" – trả trước một tách cà phê cho người lạ – thể hiện tinh thần sẻ chia trong xã hội.
Bà Camila Polo Florez, Đại sứ Colombia tại Việt Nam, giới thiệu về "Cảnh quan văn hóa cà phê Colombia" – được UNESCO công nhận là di sản thế giới, nơi canh tác, môi sinh và đời sống cộng đồng hòa quyện. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, Colombia đang thúc đẩy nông nghiệp bền vững, ứng dụng AI, phân bón hữu cơ và tái sử dụng tài nguyên để bảo vệ hệ sinh thái và nâng cao giá trị cà phê.
Hoa hậu Bảo Ngọc, đại diện thế hệ trẻ, chia sẻ tham luận về hệ sinh thái cà phê trong tiến trình chuyển đổi xanh toàn cầu, nhấn mạnh ngành cà phê cần chuyển từ mô hình tuyến tính sang hệ sinh thái tuần hoàn và phát triển xanh, với trọng tâm là người nông dân và công nghệ minh bạch.
Robusta Việt Nam và tầm nhìn di sản sống chung
Việt Nam đang định hình cách tiếp cận cà phê – không chỉ dựa trên sản lượng hay xuất khẩu, mà chuyển dịch sang "giá trị văn hóa, tri thức và chiều sâu bản sắc". Robusta Việt Nam, đặc biệt là Robusta Buôn Ma Thuột, được nhìn nhận như biểu hiện tập trung của tính cách đất đai, khí hậu và con người Việt Nam: mạnh mẽ, kiên cường, bền bỉ; hài hòa, hòa nhập mà không hòa tan.
Nhà sử học Dương Trung Quốc cho rằng, hành trình cà phê Việt Nam là sự tiếp biến qua nhiều lớp văn hóa trong lịch sử, từ khi cây cà phê được người Pháp đưa vào trồng tại Tây Nguyên đến giai đoạn Đổi mới đưa hạt cà phê ra thế giới. PGS-TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, nhận định hành trình phát triển của cà phê Việt Nam có bước chuyển "phi thường", từ xuất khẩu thô hạt giá trị thấp đến nay trở thành ngành hàng mang lại khoảng 9 tỉ USD và tiếp tục tăng trưởng.
Ông Nguyễn Minh Vũ – Thứ trưởng thường trực Bộ Ngoại giao, nhấn mạnh định hướng giới thiệu tri thức trồng và chế biến cà phê Đắk Lắk ra thế giới, góp phần thúc đẩy đối thoại đa văn hóa và khát vọng phát triển bền vững.
Tham chiếu quốc tế và mô hình thành công
Bà Urawadee Sriphiromya, Đại sứ Vương quốc Thái Lan tại Việt Nam, chia sẻ mô hình thực hành tốt từ Thái Lan với dự án "Doi Tung", nơi cà phê trở thành công cụ chuyển đổi sinh kế, góp phần xóa đói giảm nghèo và phát triển bền vững cho cộng đồng. Bà nhấn mạnh triết lý lấy con người làm trung tâm, chuỗi giá trị hoàn chỉnh, chính sách và sự đồng hành của chính quyền với cộng đồng địa phương.
Ông Vinod Ahuja, Trưởng đại diện FAO tại Việt Nam, nhận định tương lai ngành cà phê không nằm ở việc mở rộng diện tích, mà ở khả năng nâng cao chất lượng, giá trị và tính bền vững của toàn bộ hệ sinh thái, với người nông dân là hạt nhân và công nghệ, tài chính, chính sách là đòn bẩy quan trọng.
Định hình cà phê Việt Nam như di sản sống qua thực hành
Trong tiến trình đưa cà phê Việt Nam hòa vào dòng chảy văn hóa cà phê toàn cầu, doanh nghiệp đang trở thành lực lượng quan trọng hiện thực hóa cách tiếp cận "cà phê như một di sản sống". Trung Nguyên Legend được nhắc đến như "doanh nghiệp như một tác nhân di sản" và là thương hiệu Việt Nam tiên phong tiếp cận cà phê không chỉ là hàng hóa, mà là câu chuyện văn hóa và thông điệp quốc gia.
Khái niệm "cà phê tỉnh thức" của Trung Nguyên Legend trở thành định hướng phát triển cụ thể để cà phê kết nối kinh tế với văn hóa, vật chất, tinh thần và cộng đồng. Đại diện doanh nghiệp chia sẻ nền tảng triết lý hình thành hệ sinh thái cà phê toàn diện trên ba chiều kích: vật lý, xã hội và tinh thần, góp phần lan tỏa giá trị cà phê Việt Nam ra toàn cầu.
Trải nghiệm Thiền cà phê và sự lan tỏa văn hóa
Trong khuôn khổ diễn đàn, các đại sứ, tổng lãnh sự quốc tế đã trải nghiệm "Thiền cà phê", một phương pháp thực hành nền tảng của Cà phê Đạo tại Làng Cà phê. Ông Renzo Moro chia sẻ cảm nhận: "Khác với phong cách thưởng thức cà phê espresso của Ý rất nhanh, 'Thiền cà phê' mở ra một không gian tĩnh tại, nơi năng lượng cà phê được cảm nhận từ bên trong và lan tỏa kết nối con người."
Ông Hasan Barit nhận xét trải nghiệm này nhắc nhở về việc quay về bên trong mình, sự biết ơn và chiêm nghiệm nội tâm. Ông Jonathan Baker – Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam, cho rằng "Thiền cà phê" mang lại trải nghiệm và nhìn nhận cà phê theo cách hoàn toàn khác biệt.
Những hoạt động tại Diễn đàn Di sản Cà phê Thế giới góp phần mang đến trải nghiệm toàn diện về giá trị của cà phê Việt Nam từ cà phê vật lý, xã hội đến tinh thần, vượt ra khỏi khuôn khổ của một sản phẩm nông nghiệp hay ngành kinh tế. Trong bối cảnh thế giới đối diện với thách thức về kết nối xã hội và phát triển bền vững, việc định vị cà phê Việt Nam như một "di sản sống chung của nhân loại" sẽ góp phần đưa cà phê Việt Nam trở thành ngôn ngữ chung của hòa hợp, sáng tạo và phát triển bền vững, là giải pháp cho tương lai nhân loại và biểu tượng của bản sắc quốc gia trên toàn cầu.
