GS.TS Huỳnh Văn Sơn: Tết không phải để 'trả bài', hãy giảm áp lực so sánh và hình thức
Trong một cuộc phỏng vấn với GS.TS Huỳnh Văn Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, ông đã phân tích sâu sắc về những áp lực tâm lý mà nhiều người, đặc biệt là giới trẻ, phải đối mặt khi Tết đến. Ông nhấn mạnh rằng Tết vốn là dịp đoàn tụ, sum vầy, nhưng trong xã hội hiện đại, nó có thể trở thành "gánh nặng tinh thần" do những tiêu chuẩn xã hội và so sánh không cần thiết.
Tiêu chuẩn xã hội khiến Tết thành dịp 'trả bài'
Theo GS.TS Huỳnh Văn Sơn, truyền thống Tết là thời gian để đoàn tụ và trải nghiệm sâu sắc, nhưng những áp lực từ môi trường sống hiện nay có thể làm giảm đi ý nghĩa này. Ông giải thích: "Ở một xã hội hiện đại với nhiều 'màu sắc' và 'áp lực', Tết có thể trở thành một 'gánh nặng tinh thần' với không ít người. Không ít người đang sống trong những môi trường áp lực, khi Tết đến lại buộc phải làm tròn vai trò trụ cột, đôi khi không thể nghỉ ngơi, không dám buông lơi."
Ông chỉ ra rằng những "tiêu chuẩn xã hội" như việc về đúng giờ, tình trạng hôn nhân, mức độ thành đạt, cách chơi Tết, và cả những vấn đề hậu Tết, có thể tạo ra gánh nặng tinh thần, nhất là với người trẻ. Điều này khiến Tết trở thành dịp "trả bài" cho một năm, thay vì là thời gian thư giãn và kết nối.
Áp lực tài chính và so sánh xã hội
Khi được hỏi về ảnh hưởng của áp lực tài chính dịp Tết, GS.TS Huỳnh Văn Sơn cho biết: "Áp lực tài chính ngày Tết không chỉ là con số tiền phải chi, sự 'đầy ắp' của những nhu cầu cần đáp ứng; sự 'cố gắng' đủ đầy hài hòa, trọn vẹn mà còn là trạng thái bị đặt trong sự so sánh." Ông nêu ví dụ về việc bạn bè khoe lương, thưởng, quà cáp, hay du lịch sang trọng, khiến nhiều người phải "diễn xuất vai kinh tế" để giữ thể diện, bỏ quên trạng thái thật của gia đình hay bản thân.
Về tác động của so sánh, ông nhận định: "So sánh, dù có thể vô tình, nhưng ở thời điểm Tết, chính là 'con dao hai lưỡi' gây ra những tổn thương tâm lý của không ít người." Những câu hỏi về việc lập gia đình, so sánh nghề nghiệp, hay đánh giá thành tích học tập, đều có thể làm nỗi buồn xuất hiện. Mỗi lời nhận xét thiếu cân nhắc có thể trở thành "vết cắt vô hình" trong tâm hồn, gợi nhớ đến những thiếu thốn và khát khao chưa đạt được, đồng thời làm giảm độ chặt của các mối quan hệ.
Mạng xã hội - chiếc loa phóng đại áp lực
GS.TS Huỳnh Văn Sơn nhấn mạnh vai trò của mạng xã hội trong việc làm tăng áp lực Tết: "Có thể nói, mạng xã hội là một 'chiếc loa phóng đại' cho những điều vốn đã tồn tại. Nó khuếch đại cảm xúc, so sánh, kỳ vọng và cũng khuếch đại cả áp lực bởi tính xã hội và tính công nghệ của nó." Ông giải thích rằng mạng xã hội tràn ngập hình ảnh hạnh phúc, đoàn viên, và du lịch dịp Tết, tạo ra một "cuộc đua ngầm" về hình ảnh, khiến người trẻ dễ rơi vào trạng thái so sánh và cảm thấy bản thân kém cỏi.
Ông cảnh báo: "Điều nguy hiểm là mạng xã hội không chỉ là nơi kết nối mà đôi khi còn trở thành 'gương soi méo mó' hay 'cán cân không cần thiết' khiến người ta hoài nghi chính mình, làm cho bản thân mất dần sự tự tin nếu không kiểm soát chính mình."
Giảm gánh nặng ngày Tết: Làm nhẹ đi những điều sáo rỗng
Để cân bằng giữa kỳ vọng xã hội và sức khỏe tinh thần, GS.TS Huỳnh Văn Sơn đề xuất: "Trước hết, cần xác định rõ rằng không ai có thể làm vừa lòng tất cả. Mỗi người có quyền chọn cách sống, đón Tết phù hợp với hoàn cảnh và giá trị cá nhân." Ông khuyến khích đơn giản hóa Tết bằng cách làm nhẹ đi những điều hình thức, sáo rỗng, và tiết chế những việc quá sức.
Ông nói: "Khi Tết trở thành gánh nặng phải dọn dẹp nhà cho sạch bóng, phải nấu đủ mâm cao cỗ đầy, phải quần áo mới tinh tươm, phải cười thật tươi cả khi mệt lả thì có lẽ chúng ta đang đánh mất linh hồn thật sự của Tết." Thay vào đó, việc giản lược lễ nghi, tập trung vào chất lượng tương tác, và coi trọng những cuộc gọi ý nghĩa hơn quà cáp đắt tiền, sẽ giúp Tết trở lại đúng nghĩa là thời gian cho yêu thương.
Gia đình và 3 chìa khóa quan trọng
GS.TS Huỳnh Văn Sơn nhấn mạnh vai trò của gia đình trong việc hóa giải áp lực: "Gia đình là nơi khởi nguồn và cũng là nơi hóa giải áp lực tốt nhất." Ông gợi ý thay vì hỏi những câu áp đặt, hãy tập trung vào cảm xúc thật của các thành viên, tạo ra không khí ấm áp và thấu hiểu.
Ông đưa ra 3 chìa khóa quan trọng để giữ sức khỏe tinh thần dịp Tết:
- Chấp nhận: Chấp nhận rằng không phải ai cũng có Tết hoàn hảo, và đừng ép bản thân phải vui bằng mọi giá.
- Điều chỉnh: Điều chỉnh kỳ vọng, hướng đến cảm giác vừa đủ và vừa sức, chọn cách đón Tết riêng mà không áp đặt hay tổn thương nhau.
- Kết nối: Kết nối với bản thân, người thân và cộng đồng thông qua những lời hỏi han chân thành và sự hiện diện trọn vẹn.
GS.TS Huỳnh Văn Sơn kết luận: "Tết không phải để chứng minh điều gì mà để trở về với chính mình và với nhau. Khi đó, Tết sẽ thật sự nhẹ nhàng, chữa lành và ý nghĩa." Ông cũng đề cập đến những quyết định khó khăn như về quê ăn Tết hay không khi phải đối mặt với chi phí xe cộ, quà cáp, và lì xì, nhấn mạnh rằng Tết đôi khi trở thành một "phép toán tài chính" cho người xa quê.
