Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 03/2026/NĐ-CP quy định chi tiết về tổ chức và hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện, với nhiều điểm mới quan trọng nhằm tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Nghị định này có hiệu lực thi hành từ ngày 01/03/2026, dựa trên cơ sở pháp lý của Luật Tổ chức Chính phủ số 63/2025/QH15, Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15 và Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13.
Yêu cầu công khai tài chính nghiêm ngặt
Một trong những quy định nổi bật là yêu cầu về công khai thông tin tài chính. Cụ thể, trước ngày 31 tháng 3 hằng năm, các quỹ từ thiện phải công khai trên phương tiện thông tin đại chúng toàn bộ các khoản đóng góp đã tiếp nhận và kết quả sử dụng các khoản này. Đồng thời, quỹ phải gửi báo cáo chi tiết về tình hình tổ chức, hoạt động, tài sản và tài chính (kèm theo báo cáo kiểm toán nếu có) đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền, cơ quan quản lý ngành và cơ quan tài chính tương ứng với phạm vi hoạt động của mình.
Quy định về thuế và kế toán
Về mặt tài chính, quỹ từ thiện bắt buộc phải đăng ký mã số thuế và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kê khai, nộp thuế theo quy định hiện hành. Bên cạnh đó, quỹ phải chấp hành nghiêm túc chế độ kế toán, thống kê và kiểm toán. Tất cả các khoản thu, chi bằng tiền mặt hoặc hiện vật đều phải được ghi chép đầy đủ, lưu trữ chứng từ theo đúng quy định của pháp luật về kế toán.
Nguyên tắc hoạt động và quản lý tài sản
Quỹ xã hội, quỹ từ thiện được thành lập và hoạt động với mục đích phi lợi nhuận. Quỹ phải tự chủ về tài chính, tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình và hoạt động đúng theo tôn chỉ, mục đích đã được cơ quan có thẩm quyền công nhận. Đáng chú ý, tài sản của quỹ không được phép phân chia dưới bất kỳ hình thức nào.
Quỹ được phép vận động quyên góp, tiếp nhận tài trợ, hiến tặng từ các tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài. Đồng thời, quỹ có thể triển khai các hoạt động phù hợp để bảo tồn và tăng trưởng tài sản theo quy định của pháp luật. Quỹ cũng được quyền thành lập các tổ chức trực thuộc có tư cách pháp nhân để thực hiện nhiệm vụ theo điều lệ.
Quy định đặc biệt với quỹ từ tài sản hiến tặng
Đối với những quỹ được thành lập từ tài sản hiến, tặng hoặc theo di chúc mà không tổ chức vận động quyên góp, Nghị định yêu cầu mỗi năm phải dành tối thiểu 5% tổng tài sản để thực hiện các chương trình, dự án phù hợp với tôn chỉ hoạt động. Việc tài trợ, hỗ trợ phải đúng mục đích và đúng cam kết với bên ủy quyền.
Các hành vi bị nghiêm cấm
Nghị định liệt kê rõ ràng các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động của quỹ, bao gồm:
- Lợi dụng quỹ để trục lợi cá nhân hoặc tổ chức.
- Sử dụng hóa đơn, chứng từ không đúng với thực tế phát sinh.
- Trốn thuế, gian lận thuế dưới mọi hình thức.
- Rửa tiền, tài trợ cho các hoạt động khủng bố.
- Làm giả hoặc cho thuê, cho mượn giấy phép thành lập quỹ.
Ngoài ra, quỹ không được phép nhận tiền gửi, cho vay, góp vốn đầu tư. Quỹ cũng không được sử dụng ngân sách nhà nước hoặc tài sản có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước để góp tài sản thành lập quỹ.
Trách nhiệm báo cáo và giám sát
Trong quá trình hoạt động, nếu có thay đổi trụ sở chính hoặc người đứng đầu, quỹ phải thông báo bằng văn bản với cơ quan cấp phép. Trường hợp ký kết thỏa thuận hợp tác, hợp đồng dịch vụ với đối tác nước ngoài, quỹ phải tuân thủ quy định của Bộ luật Dân sự và các quy định liên quan; đồng thời gửi bản sao thỏa thuận đến cơ quan quản lý trong vòng 7 ngày làm việc kể từ ngày ký.
Theo quy định, quỹ hoạt động trong phạm vi toàn quốc hoặc liên tỉnh phải báo cáo tài chính với Bộ Tài chính. Quỹ hoạt động trong phạm vi tỉnh, xã phải báo cáo cơ quan tài chính của cơ quan cấp phép, đồng thời chịu sự kiểm tra, kiểm toán của cơ quan có thẩm quyền theo quy định pháp luật.
