Ngày 15/4/2025, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao công bố báo cáo đánh giá công tác kiểm sát việc giam giữ và thi hành án hình sự sau 8 năm triển khai Chỉ thị số 05 và Chỉ thị số 06. Kết quả cho thấy nhiều chuyển biến rõ rệt, góp phần nâng cao vị thế ngành kiểm sát và bảo vệ quyền lợi người bị tạm giữ, tạm giam và chấp hành án. Tuy nhiên, Phó Viện trưởng thường trực Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Trần Hải Quân nhấn mạnh vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục triệt để.
Những thành tựu sau 8 năm thực hiện Chỉ thị
Theo đánh giá, việc thực hiện Chỉ thị số 05 và Chỉ thị số 06 đã tạo ra sự thay đổi căn bản trong công tác kiểm sát giam giữ và thi hành án hình sự. Các cơ quan kiểm sát đã chú trọng hơn đến việc bảo đảm quyền con người, quyền hợp pháp của người bị tạm giữ, người bị tạm giam và người chấp hành án. Sự nghiêm minh của pháp luật được tăng cường, vị thế của ngành Kiểm sát nhân dân ngày càng được nâng cao.
Giai đoạn này, Quốc hội khóa XV đã thông qua nhiều đạo luật quan trọng liên quan trực tiếp đến chức năng, nhiệm vụ của Viện Kiểm sát nhân dân. Các chính sách mới, mang tính đột phá đã được ban hành, tác động trực tiếp đến công tác kiểm sát giam giữ và thi hành án hình sự. Để cụ thể hóa, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã ban hành Quy chế công tác kiểm sát việc giam giữ và thi hành án hình sự cùng hệ thống biểu mẫu thay thế các văn bản trước đây, tạo hành lang pháp lý đồng bộ.
Định hướng mới từ Chỉ thị 06-CT/TW
Ngày 6/6/2026, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 06-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác kiểm sát nhân dân trong giai đoạn mới. Chỉ thị này xác định công tác kiểm sát việc giam giữ và thi hành án hình sự không chỉ là hoạt động kiểm sát việc chấp hành pháp luật thông thường, mà còn là bộ phận quan trọng của cơ chế kiểm soát quyền lực tư pháp. Mục tiêu là bảo đảm mọi quyết định hạn chế quyền con người đều được thực hiện đúng căn cứ, trình tự và pháp luật.
Theo Phó Viện trưởng Trần Hải Quân, Chỉ thị 06-CT/TW đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới nhận thức, nâng cao tinh thần trách nhiệm và đa dạng hóa phương thức kiểm sát. Điều này nhằm giúp hoạt động kiểm sát của Viện Kiểm sát các cấp ngày càng chất lượng, hiệu quả, bảo đảm quyền con người và tính thống nhất, nghiêm minh của pháp luật. Lãnh đạo Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã đặt ra mục tiêu cụ thể: biến các quy định thành hành động, các vướng mắc thành nhiệm vụ tháo gỡ, và các kết luận kiểm sát thành chuyển biến thực tiễn.
Những hạn chế cần khắc phục
Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, Phó Viện trưởng Trần Hải Quân thẳng thắn chỉ ra những tồn tại đáng lo ngại. Chất lượng công tác kiểm sát giam giữ và thi hành án hình sự giữa các đơn vị chưa đồng đều. Một số vi phạm bị chậm phát hiện, thậm chí không được khắc phục triệt để; hoạt động kiểm sát có nơi còn mang tính hình thức. Công tác lãnh đạo, chỉ đạo ở một số địa phương thiếu sâu sát, dẫn đến nhiều sai sót.
Về nghiệp vụ, tình trạng chậm đưa người vào cơ sở giam giữ, quá thời hạn tạm giữ, tạm giam vẫn diễn ra. Hồ sơ, thủ tục chưa đầy đủ, phối hợp giữa các cơ quan chưa chặt chẽ. Đặc biệt, khi xảy ra các vụ việc nghiêm trọng như người bị tạm giữ, tạm giam hoặc phạm nhân trốn, chết, tự sát hoặc phạm tội mới, một số địa phương báo cáo chậm, không kịp thời tổ chức kiểm sát đột xuất. Điều này làm giảm hiệu lực của công tác kiểm sát.
Chất lượng các cuộc trực tiếp kiểm sát, kiểm sát đột xuất còn hạn chế. Kết luận ban hành chậm, chưa nhận diện đầy đủ vi phạm, chưa phân biệt rõ trường hợp phải kháng nghị hay kiến nghị. Việc theo dõi thực hiện kháng nghị, kiến nghị chưa chặt chẽ, dẫn đến nhiều vi phạm chậm khắc phục, thậm chí tái phạm.
Tồn tại trong thi hành án hình sự
Trong lĩnh vực thi hành án hình sự, vẫn còn tình trạng chậm gửi, chậm thi hành bản án, quyết định. Việc áp giải, truy nã người bị kết án bỏ trốn chưa kịp thời. Kiểm sát việc áp dụng và thi hành biện pháp bắt buộc chữa bệnh cũng chưa được thực hiện chặt chẽ. Bên cạnh đó, việc tiếp nhận, phát hiện và chuyển thông tin về dấu hiệu tội phạm thuộc thẩm quyền của Cơ quan điều tra Viện Kiểm sát nhân dân tối cao ở một số địa phương còn thiếu chủ động.
Yêu cầu đổi mới quyết liệt
Trước thực trạng trên, Phó Viện trưởng Trần Hải Quân nhấn mạnh yêu cầu đặt ra đối với công tác kiểm sát giam giữ và thi hành án hình sự trong giai đoạn mới là rất cao. Ông đề nghị toàn ngành quyết tâm thay đổi cách làm, biến từng quy định thành hành động cụ thể, từng vướng mắc thành nhiệm vụ phải tháo gỡ, từng kết luận kiểm sát thành một chuyển biến nhìn thấy được trong thực tiễn. Theo ông, việc nâng cao chất lượng kiểm sát không chỉ là yêu cầu nghiệp vụ mà còn là trách nhiệm chính trị trong bảo vệ quyền con người và củng cố niềm tin của nhân dân vào hệ thống tư pháp.
