Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) mới nhất đã quy định chi tiết 9 trường hợp không được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi, nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng và thống nhất trong thực tiễn áp dụng.
Chín trường hợp không được bồi thường về đất
Thứ nhất, đất được Nhà nước giao không thu tiền sử dụng đất, ngoại trừ đất nông nghiệp giao cho hộ gia đình, cá nhân vẫn được bồi thường theo quy định hiện hành. Điều này nhằm đảm bảo quyền lợi cho các hộ sản xuất nông nghiệp nhỏ.
Thứ hai, đất được Nhà nước giao cho tổ chức thuộc diện có thu tiền sử dụng đất nhưng được miễn tiền sử dụng đất. Trong trường hợp này, tổ chức không phải trả tiền sử dụng đất nên khi bị thu hồi sẽ không được bồi thường.
Thứ ba, đất được Nhà nước cho thuê trả tiền thuê đất hằng năm; đất thuê trả tiền một lần cho cả thời gian thuê nhưng được miễn tiền thuê đất. Tuy nhiên, hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất phi nông nghiệp không phải là đất ở vẫn thuộc trường hợp được bồi thường.
Các trường hợp đặc thù và ngoại lệ
Thứ tư, đất thuộc quỹ đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích công ích do Ủy ban nhân dân cấp xã cho thuê. Loại đất này mang tính chất phục vụ cộng đồng, nên khi thu hồi không được bồi thường.
Thứ năm, đất nhận khoán để sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối. Diện tích đất này thường được giao khoán từ các nông, lâm trường quốc doanh, không thuộc quyền sử dụng hợp pháp của người dân.
Thứ sáu, phần diện tích đất nông nghiệp được giao vượt hạn mức. Theo quy định, mỗi hộ gia đình, cá nhân chỉ được giao đất nông nghiệp trong hạn mức nhất định; phần vượt sẽ không được bồi thường khi thu hồi.
Đất do Nhà nước quản lý và các trường hợp vi phạm
Thứ bảy, đất do cơ quan, tổ chức của Nhà nước quản lý. Đây là đất công, không thuộc sở hữu của cá nhân hay tổ chức tư nhân.
Thứ tám, các trường hợp thu hồi đất do vi phạm pháp luật về đất đai; do chấm dứt việc sử dụng đất theo quy định của pháp luật; do người sử dụng đất giảm hoặc không còn nhu cầu sử dụng và tự nguyện trả lại đất. Những trường hợp này không được bồi thường vì lý do vi phạm hoặc tự nguyện.
Thứ chín, dự thảo bổ sung quy định mở, giao Chính phủ quy định thêm các trường hợp khác không được bồi thường về đất nếu phát sinh trong quá trình thực thi. Điều này nhằm linh hoạt điều chỉnh khi xuất hiện tình huống mới.
Mục tiêu và tiến độ lấy ý kiến
Theo cơ quan soạn thảo, việc bổ sung và phân loại chi tiết các trường hợp không được bồi thường nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn trong quá trình thu hồi đất, đồng thời bảo đảm việc áp dụng thống nhất trên thực tế. Dự thảo hiện được lấy ý kiến đến hết ngày 10/8/2026, sau đó sẽ được tổng hợp và trình Quốc hội xem xét thông qua.
