Những đám cháy dữ dội đang tàn phá vùng tây nam nước Pháp, với cường độ mạnh đến mức tạo ra cả một cơn dông, theo CNN. Hiện tượng hiếm gặp này từng xuất hiện trong các vụ siêu cháy rừng ở Mỹ và Canada, nhưng trước đây chưa từng được ghi nhận tại Pháp. Theo các chuyên gia, đây chỉ là một trong nhiều dấu hiệu cho thấy châu Âu đang bước vào thời kỳ cháy rừng hoàn toàn mới.
Sức tàn phá tương đương bom nguyên tử
Lực lượng cứu hỏa tại Pháp và Tây Ban Nha đang vật lộn để khống chế những đám cháy dữ dội và khó lường hơn bất cứ vụ cháy nào họ từng đối mặt trước đây. Chuyên gia nhận định lục địa già này đang gia nhập danh sách những "điểm nóng" cháy rừng trên thế giới, cùng với Siberia và rừng Amazon, khi liên tiếp chứng kiến các mùa cháy rừng cực đoan.
"Chúng ta đã bước vào kỳ nguyên xuất hiện những đám cháy không thể dập tắt", Víctor Resco de Dios, giảng viên ngành kỹ thuật lâm nghiệp và biến đổi toàn cầu tại Đại học Lleida (Tây Ban Nha), nhận định. "Đó là những đám cháy có sức tàn phá tương đương với nhiều quả bom nguyên tử".
Các vụ cháy rừng tại Pháp đến nay đã thiêu rụi hơn 116.000 ha - trở thành mùa cháy rừng lớn nhất từng được ghi nhận tại nước này, mặc dù dự kiến mùa cháy vẫn còn nhiều tháng nữa mới kết thúc. "Chúng ta đang đối mặt với tình hình khó khăn nhất kể từ sau Thế chiến II", Tổng thống Pháp Emmanuel Macron phát biểu trong chuyến thăm thành phố Bordeaux hôm 27/7. Ông gọi đây là các vụ cháy "chưa từng có tiền lệ".
Hiện tượng mây lửa hiếm gặp
Một trong những biểu hiện rõ ràng nhất của mức độ cực đoan này là sự xuất hiện của “mây lửa” (pyrocumulonimbus) hình thành cuối tuần qua tại vùng Gironde, gần Bordeaux, theo cơ quan cứu hỏa địa phương. “Mây lửa” hình thành khi các vụ cháy dữ dội tạo ra cột khí nóng khổng lồ, bốc lên nhanh chóng và gặp lớp không khí lạnh phía trên rồi ngưng tụ thành những đám mây dông. Những đám mây này có thể tự tạo ra gió, mưa và sấm sét, khiến đám cháy phát triển thành "cơn bão lửa" tự lan rộng, khó lường và khó kiểm soát.
Hiện tượng này từng được ghi nhận khá rõ tại Australia, Canada và Mỹ. Chẳng hạn, các vụ cháy ở Los Angeles năm 2025 từng tạo ra hiện tượng lốc xoáy lửa (firenado) hiếm gặp. Tuy nhiên, ở châu Âu trước đây, hiện tượng này không phổ biến. Trung tâm Dự báo Thời tiết Trung hạn châu Âu (ECMWF) cho biết hiện chưa thể khẳng định đây có phải là lần đầu tiên Pháp xuất hiện mây pyrocumulonimbus hay không. "Tuy nhiên, nếu điều này được xác nhận, nó cho thấy cường độ đặc biệt của đám cháy hiện nay", Francesca Di Giuseppe, điều phối viên dự báo cháy rừng của ECMWF, cho biết.
Hậu quả nghiêm trọng và kéo dài
Theo các chuyên gia, quy mô của các vụ cháy lần này cũng rất đáng lo ngại. Lửa đã thiêu rụi những vùng đất rộng lớn trên khắp Pháp và Tây Ban Nha, buộc hai quốc gia phải yêu cầu Liên minh châu Âu hỗ trợ. "Một cuộc khủng hoảng cháy rừng đồng thời xảy ra ở nhiều quốc gia như hiện nay là điều rất hiếm tại châu Âu", Stefan Doerr, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Cháy rừng thuộc Đại học Swansea (xứ Wales, Vương quốc Anh), nhận định.
Lửa cũng đang lan sát nhiều thành phố lớn. Trong đó, vụ cháy tại tỉnh miền núi Ávila, phía tây thủ đô Madrid của Tây Ban Nha, hiện được giới chức xác nhận là vụ cháy lớn nhất từng được ghi nhận tại nước này. "Điều bất thường hiện nay là số lượng lớn các vụ cháy có sức tàn phá nghiêm trọng. Chúng lan cực nhanh, vượt quá khả năng ứng phó của lực lượng cứu hỏa và buộc người dân phải sơ tán", Guillermo Rein, giáo sư khoa học cháy tại Đại học Imperial College London, cho biết.
Theo Reuters, giới chức Pháp đã sơ tán khoảng 220.000 người, bao gồm cả khách du lịch và cư dân địa phương. Trong khi đó, ở phía nam Tây Ban Nha, khoảng 100.000 người đã được yêu cầu rời khỏi nhà hoặc tìm nơi trú ẩn. Các chuyên gia nhận định với những đám cháy có quy mô như hiện nay, bất kể huy động bao nhiêu nguồn lực chữa cháy, việc dập tắt hoàn toàn gần như bất khả thi cho đến khi không còn vật liệu để cháy hoặc có mưa kéo dài.
Bầu trời đặc quánh khói từ các vụ cháy gây nguy hại nghiêm trọng đối với sức khỏe con người. Ước tính trong những năm 2010, gần 100.000 người chết mỗi năm do hít phải khói từ các đám cháy có chứa hạt nhỏ li ti, được gọi là PM2.5, có thể xâm nhập vào phổi và máu, Guardian trích dẫn nghiên cứu dẫn đầu bởi tiến sĩ Chae Yeon Park, thuộc Viện Nghiên cứu Môi trường Quốc gia Nhật Bản. Thiệt hại về kinh tế cũng rất lớn: các đám cháy đang bùng phát gần nhiều thành phố lớn của châu Âu, ảnh hưởng đến điểm du lịch nổi tiếng, những vùng trồng nho sản xuất rượu vang và thậm chí cả cơ sở quốc phòng quan trọng.
Nguyên nhân do biến đổi khí hậu
Mỗi vụ cháy rừng đều có những đặc điểm riêng và chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như công tác quản lý rừng, địa hình hay nguồn lực chữa cháy. Tuy nhiên, theo các nhà khoa học, thời tiết cực đoan hơn do biến đổi khí hậu là một trong những nguyên nhân chính gây ra các vụ cháy rừng ở châu Âu. Hiện tượng nóng lên toàn cầu đang khiến thời tiết dao động ngày càng mạnh giữa hai thái cực mưa nhiều và khô hạn. Các nhà khoa học gọi đây là "hiệu ứng roi quất" (whiplash effect), theo Matthew Jones, nhà nghiên cứu độc lập thuộc Trường Khoa học Môi trường, Đại học East Anglia (Anh).
Mùa đông năm 2025 vừa qua, Pháp và Tây Ban Nha ghi nhận lượng mưa cao bất thường, khiến thảm thực vật phát triển mạnh. Tuy nhiên, thời tiết sau đó nhanh chóng đảo chiều. Kể từ tháng 5, Tây Âu liên tiếp hứng chịu nhiều đợt nắng nóng khắc nghiệt, khiến thảm thực vật khô cằn. Nền nhiệt cực đoan này đã tạo ra “hiệu ứng roi quất, biến lớp thực vật dày đặc thành nguồn vật liệu dễ cháy", Jones giải thích.
Tương lai đáng báo động
Về lâu dài, các nhà khoa học cho rằng cháy rừng tại châu Âu cũng như nhiều nơi khác trên thế giới sẽ xảy ra thường xuyên hơn và dữ dội hơn khi Trái Đất nóng lên. "Rất khó dự đoán mọi chuyện sẽ đi xa đến đâu", Resco de Dios nói. "Chẳng bao lâu nữa, chúng ta sẽ không thể loại trừ những kịch bản tồi tệ như từng xảy ra ở California hay Australia - nơi các đám cháy hoặc chuỗi cháy rừng có thể lan rộng trên hàng trăm nghìn, thậm chí triệu hecta".
Tại Australia, cũng như nhiều khu vực của Mỹ và Canada, người dân đã phần nào chấp nhận thực tế rằng sẽ có những vụ cháy rừng vượt ngoài tầm kiểm soát, Doerr nói. Trong khi đó, tại châu Âu vẫn tồn tại quan niệm phổ biến rằng những vụ cháy như vậy hoàn toàn có thể ngăn chặn. Tuy nhiên, với những đám cháy có sức tàn phá như bom nguyên tử, quan niệm này đang bị thách thức nghiêm trọng.
