Tại trung tâm chính trị của Ấn Độ, người dân phải xếp hàng từ sáng sớm để chờ lấy nước sinh hoạt. Nghịch lý này xảy ra dù chính quyền đã đầu tư hàng tỷ USD vào hạ tầng cấp nước trong hơn hai thập niên qua. Các nhà máy xử lý nước mới được xây dựng, hệ thống ống dẫn mở rộng, và nhiều thỏa thuận đảm bảo nguồn cung đã được ký kết. Tuy nhiên, tình trạng thiếu nước vẫn tái diễn với cường độ ngày càng nghiêm trọng.
Phụ thuộc vào nguồn nước bên ngoài
Theo Times of India, nguyên nhân cấu trúc đầu tiên là sự phụ thuộc quá lớn của New Delhi vào các nguồn nước bên ngoài địa giới hành chính. Hơn 90% lượng nước sinh hoạt của thủ đô được lấy từ các bang láng giềng như Haryana, Uttar Pradesh và Uttarakhand thông qua hệ thống sông ngòi, hồ chứa và kênh dẫn liên bang. Điều này có nghĩa an ninh nước phụ thuộc vào các yếu tố ngoài tầm kiểm soát của chính quyền thành phố.
Trong điều kiện thời tiết bình thường, cơ chế này vận hành ổn định. Nhưng khi hạn hán, nắng nóng kéo dài, nhu cầu nước tại các bang thượng nguồn tăng, hoặc xảy ra tranh chấp phân bổ nước, New Delhi lập tức bị động. Chỉ cần lưu lượng sông Yamuna giảm, hoặc một tuyến kênh dẫn gặp trục trặc, hàng triệu cư dân có thể bị ảnh hưởng trong vài ngày.
Lãng phí nguồn nước mưa
Mỗi năm, New Delhi nhận lượng mưa trung bình khoảng 744 mm, tập trung từ tháng 6 đến tháng 9. Theo các chuyên gia thủy văn Ấn Độ, chỉ một trận mưa 100 mm có thể tạo ra gần 17.600 triệu gallon nước, đủ đáp ứng nhu cầu toàn thành phố trong gần hai tuần. Tuy nhiên, phần lớn lượng nước này chảy vào hệ thống thoát nước đô thị rồi đổ ra sông Yamuna, thay vì được lưu giữ, tái sử dụng hoặc bổ sung cho nước ngầm.
Quy định thu gom nước mưa đã được đưa vào quy hoạch từ đầu những năm 2000, nhưng việc triển khai gặp nhiều vướng mắc. Nhiều công trình lắp đặt hệ thống thu gom chỉ để đáp ứng yêu cầu pháp lý mà không vận hành hiệu quả. Việc kiểm tra, bảo trì và giám sát bị xem nhẹ trong nhiều năm. Hệ quả là New Delhi sống cùng lúc với hai hiện tượng: lũ lụt trong mùa mưa và thiếu nước trong mùa khô.
Đô thị hóa và mất vùng ngập lũ
Biến đổi khí hậu làm nghịch lý này rõ nét hơn. Lượng mưa tại miền bắc Ấn Độ tập trung vào các đợt mưa cực lớn trong thời gian ngắn, gia tăng nguy cơ ngập úng nhưng không cải thiện bổ sung nước ngầm. Song song đó, đô thị hóa diễn ra nhanh chóng. Các vùng đất trống, ao hồ tự nhiên, đất nông nghiệp và vùng ngập lũ vốn có khả năng hấp thụ nước dần bị thay thế bởi bê-tông. Khả năng thẩm thấu tự nhiên giảm mạnh qua từng năm.
Một nghiên cứu của Đại học New Delhi cho thấy, khu vực phía nam New Delhi đã mất gần như toàn bộ diện tích đất ngập nước tự nhiên trong ba thập niên. Phần lớn vùng đồng bằng ngập lũ của sông Yamuna bị lấn chiếm bởi các công trình xây dựng và dự án phát triển đô thị. Theo giới chuyên gia, đây là một trong những quyết định quy hoạch đắt giá nhất. Các vùng ngập lũ không chỉ là lá phổi sinh thái mà còn là hồ chứa tự nhiên, giúp điều hòa dòng chảy, giảm ngập lụt và bổ sung nước ngầm. Khi chúng biến mất, thành phố mất khả năng tự bảo vệ trước cả lũ lụt lẫn hạn hán.
Khủng hoảng quản trị
Vấn đề cốt lõi nằm ở cách thức quản trị nguồn nước. Trong nhiều năm, giếng khoan trở thành hệ thống cấp nước song song bên cạnh mạng lưới chính thức. Hàng triệu hộ gia đình, doanh nghiệp và cơ sở sản xuất dựa vào nước ngầm để bù đắp thiếu hụt. Trong giai đoạn cao điểm của khủng hoảng, lượng nước khai thác từ lòng đất vượt quá khả năng bổ sung tự nhiên. Phần lớn các khu vực hành chính của New Delhi hiện được xếp vào nhóm nguy cấp hoặc khai thác quá mức theo phân loại của cơ quan quản lý nước ngầm quốc gia.
Hệ thống phân phối nước cũng tồn tại thất thoát lớn do đường ống cũ kỹ, rò rỉ kỹ thuật, đấu nối trái phép và trộm cắp nước. Theo đánh giá của chuyên gia quốc tế, giảm thất thoát nước là cách nhanh nhất và rẻ nhất để tạo nguồn cung mới mà không cần xây dựng hạ tầng lớn. Cơ hội bị bỏ lỡ lớn nhất nằm ở lĩnh vực tái sử dụng nước thải. New Delhi sở hữu công suất xử lý nước thải thuộc nhóm lớn nhất Ấn Độ, nhưng vẫn chưa khai thác hết khả năng. Một phần đáng kể công suất xử lý bị bỏ trống, trong khi lượng nước đã xử lý chưa được tái sử dụng ở quy mô tương xứng.
Trong khi các quốc gia như Singapore, Israel hay UAE coi nước tái chế là tài nguyên chiến lược, New Delhi vẫn xem nước thải như vấn đề môi trường cần xử lý và loại bỏ. Nước tái chế có thể được sử dụng cho xây dựng, tưới cây, công nghiệp, làm mát và các mục đích phi sinh hoạt khác. Mỗi lít nước tái sử dụng đồng nghĩa với một lít nước sạch dành cho nhu cầu người dân.
Giải pháp và tương lai
Nhiều học giả cho rằng, tương lai an ninh nước của New Delhi không được quyết định bởi việc tìm thêm nguồn nước mới, mà bởi việc sử dụng hiệu quả hơn lượng nước đang có. Điều cần thiết không phải là siêu dự án kỹ thuật mới, mà là cuộc cải cách toàn diện trong tư duy quản trị nước. Thu gom nước mưa cần trở thành hoạt động thực chất thay vì yêu cầu hình thức. Các vùng đất ngập nước cần được phục hồi thay vì bị bê-tông hóa. Nước thải cần được nhìn nhận như tài nguyên chiến lược và thất thoát nước phải là vấn đề an ninh đô thị. Quan trọng hơn, thành phố cần chuyển từ tư duy “khai thác thêm” sang “bảo tồn và tái tạo”.
Những gì diễn ra tại New Delhi hiện nay không chỉ là câu chuyện riêng của thủ đô Ấn Độ. Đây có thể là hình ảnh báo trước tương lai của nhiều siêu đô thị đang phát triển khi dân số tiếp tục gia tăng, thời tiết cực đoan do biến đổi khí hậu và nguồn nước trở thành tài nguyên chiến lược của thế kỷ 21. Nếu không có sự thay đổi căn bản, mỗi mùa hè tới sẽ lại mang theo những hàng người chờ xe bồn nước, những cuộc tranh cãi chính trị quen thuộc và một cuộc khủng hoảng ngày càng khó giải quyết.
