Sinh viên làm thêm bị siêu thị ép đóng BHYT: Hành vi trái luật và giải pháp cụ thể
Mới đây, trang Fanpage Thông tin Chính Phủ đã tiếp nhận một câu hỏi từ một nữ sinh viên tại Hà Nội, phản ánh tình huống gây bức xúc trong môi trường lao động bán thời gian. Sinh viên T.Linh (Hà Nội) đi làm bán thời gian với thời gian 6 tiếng mỗi ngày tại một siêu thị, đã ký hợp đồng lao động và được siêu thị hỗ trợ đóng một phần tiền bảo hiểm xã hội (BHXH).
Tuy nhiên, gần thời điểm nghỉ việc, siêu thị bất ngờ yêu cầu sinh viên này đóng thêm tiền bảo hiểm y tế (BHYT). Điều đáng nói là sinh viên đã đóng BHYT tại trường học và trong suốt thời gian làm việc, không hề bị trừ tiền BHYT từ lương. Siêu thị còn đe dọa rằng nếu không đóng, sinh viên sẽ không được trả lương và thẻ BHYT tại nhà trường có thể bị khóa lại.
Sinh viên này đặt câu hỏi: Hành vi của siêu thị là đúng hay sai theo quy định pháp luật? Nếu sai, cần giải quyết như thế nào để bảo vệ quyền lợi chính đáng?
Phản hồi chính thức từ cơ quan chức năng
Về vấn đề này, Thông tin Chính Phủ đã kết nối với Bảo hiểm xã hội Thành phố Hà Nội để có câu trả lời chính xác. Căn cứ theo khoản 10 Điều 1 Luật BHYT sửa đổi năm 2024, đối tượng tham gia BHYT bao gồm: Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồng lao động xác định thời hạn có thời hạn từ đủ 1 tháng trở lên.
Điều này áp dụng kể cả trường hợp người lao động và người sử dụng lao động thỏa thuận bằng tên gọi khác, nhưng có nội dung thể hiện về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên. Nó cũng bao gồm thỏa thuận với người sử dụng lao động làm việc không trọn thời gian, có tiền lương trong tháng bằng hoặc cao hơn tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất theo quy định pháp luật về BHXH.
Như vậy, nếu sinh viên làm việc không trọn thời gian theo hợp đồng có thời hạn từ 1 tháng trở lên, và trong tháng có mức lương bằng hoặc cao hơn mức tiền lương tối thiểu dùng để làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc, thì thuộc diện tham gia BHYT theo quy định pháp luật.
Quy định về đối tượng tham gia BHYT và trách nhiệm đóng
Theo khoản 5 Điều 13 Luật BHYT sửa đổi năm 2024, trường hợp một người đồng thời thuộc nhiều đối tượng tham gia BHYT khác nhau, thì đóng BHYT theo đối tượng đầu tiên mà người đó được xác định theo thứ tự. Căn cứ khoản 5 Điều 12 Luật BHYT sửa đổi năm 2024, thứ tự đối tượng tham gia BHYT được quy định như sau:
- Nhóm do người lao động và người sử dụng lao động đóng.
- Nhóm do tổ chức BHXH đóng.
- Nhóm do ngân sách Nhà nước đóng.
- Nhóm được ngân sách Nhà nước hỗ trợ mức đóng.
- Nhóm tham gia BHYT theo hộ gia đình.
Do đó, khi sinh viên ký hợp đồng lao động và thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, thì cũng đồng thời thuộc đối tượng tham gia BHYT bắt buộc. Trong trường hợp siêu thị chưa trừ tiền đóng BHYT vào tiền lương của sinh viên, thì sinh viên có trách nhiệm đóng phần của mình cho đơn vị, với tỷ lệ 1,5% lương mỗi tháng.
Hành vi ép buộc đóng BHYT và không trả lương là sai luật
Việc trả lương không thuộc thẩm quyền của cơ quan BHXH, nhưng theo Điều 94 Bộ luật Lao động năm 2019 về nguyên tắc trả lương, quy định rõ ràng: Người sử dụng lao động không được dùng việc trả lương để cưỡng ép người lao động thực hiện các nghĩa vụ khác không có trong hợp đồng hoặc trái luật.
Lương là quyền lợi cho công sức mà sinh viên đã bỏ ra và phải được thanh toán đầy đủ khi chấm dứt hợp đồng. Hành vi của siêu thị trong trường hợp này, bao gồm việc yêu cầu đóng thêm BHYT một cách đột ngột và đe dọa không trả lương, là hoàn toàn sai trái và vi phạm pháp luật lao động.
Sinh viên cần lưu ý rằng, nếu gặp phải tình huống tương tự, có thể liên hệ với các cơ quan như Thanh tra Lao động, Bảo hiểm xã hội địa phương, hoặc tư vấn pháp luật để được hỗ trợ giải quyết, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của mình không bị xâm phạm.
