Lực Lượng Cảnh Sát Quản Lý Hành Chính: 80 Năm Tiên Phong Bảo Vệ An Ninh Trật Tự
Trải qua hành trình 80 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, lực lượng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội đã không ngừng lớn mạnh, đóng góp to lớn vào sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia và bảo đảm trật tự, an toàn xã hội. Dấu ấn của lực lượng được thể hiện rõ nét qua từng thời kỳ lịch sử, từ việc tạo lập vành đai hành chính bảo vệ chính quyền non trẻ đến công cuộc thống nhất nền hành chính cả nước và hiện đại hóa quản lý dân cư.
Giai Đoạn Đầu: Thiết Lập Nền Móng (1945-1954)
Sau Cách mạng Tháng Tám, chính quyền non trẻ phải đối mặt với thù trong, giặc ngoài. Công tác quản lý hành chính trở thành công cụ chính trị sắc bén để khẳng định chủ quyền. Nghị định số 121-NV/NĐ ngày 18/4/1946 quy định tổ chức Việt Nam Công an vụ với các đơn vị Trật tự tại Sở và Ty Công an, thực thi nhiệm vụ cốt yếu như giữ gìn trật tự công cộng, kiểm soát giấy tờ, cấp thẻ căn cước và quản lý hộ khẩu. Những công cụ này giúp phân loại đối tượng, sàng lọc phần tử phản động và bảo vệ an toàn cho cơ quan đầu não.
Song song, lực lượng quyết liệt trấn áp băng nhóm tội phạm và xóa bỏ tệ nạn xã hội như sòng bạc, nhà chứa. Sắc lệnh số 186/SL ngày 26/5/1948 về phạt vi cảnh tạo cơ sở pháp lý chấn chỉnh kỷ cương. Các hoạt động thu hồi vũ khí tại Kiến An, Hải Phòng, Hà Nội đã đập tan âm mưu lật đổ, giữ vững bình ổn hậu phương.
Phát Triển Hệ Thống Quản Lý (1954-1975)
Giai đoạn này đánh dấu quá trình hình thành hệ thống quản trị xã hội của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Lực lượng xây dựng thành công hệ thống quản lý hộ khẩu, nhân khẩu chặt chẽ, tạo thế trận an ninh nhân dân vững chắc. Năm 1955, Bộ Công an triển khai thí điểm quản lý hộ khẩu tại Nam Định và Hà Nội, tham mưu ban hành các văn bản pháp lý quan trọng như Nghị định số 104/CP về đăng ký hộ khẩu.
Việc nắm chắc nhân khẩu cung cấp dữ liệu khoa học để Nhà nước thực hiện chế độ cung cấp lương thực theo tem phiếu và công tác tuyển quân. Lực lượng còn phát động phong trào "Bảo vệ trị an" gắn với cuộc vận động "Ba phòng", triệt phá hàng trăm đối tượng tội phạm tại các khu vực trọng điểm.
Thống Nhất Và Ổn Định (1975-1986)
Sau đại thắng mùa Xuân 1975, Cục Cảnh sát I khẩn trương thiết lập hệ thống quản lý nhân khẩu, hộ khẩu trên toàn miền nam, tạo "lưới thép" nghiệp vụ. Thông qua "Thông cáo khai báo hộ khẩu" và yêu cầu "4 thông thuộc", lực lượng phát hiện hàng nghìn đối tượng gián điệp, biệt kích. Điển hình, quần chúng cung cấp 12.135 tin về chính trị, giúp phát hiện 623 đối tượng ngụy quyền cao cấp.
Lực lượng còn đóng vai trò nòng cốt trong giải quyết tệ nạn xã hội tại các đô thị miền nam, triệt phá tụ điểm sòng bạc, nhà chứa. Việc thu hồi vũ khí trôi nổi sau chiến tranh được ưu tiên, với cao điểm 1984-1985 thu hồi 50.078 khẩu súng, góp phần kéo giảm tội phạm nghiêm trọng.
Đổi Mới Và Hiện Đại Hóa (1986-2020)
Giai đoạn này đánh dấu bước chuyển từ tư duy quản trị hành chính sang phục vụ nhân dân và phát triển kinh tế-xã hội. Lực lượng tham mưu xây dựng hệ thống pháp luật hiện đại như Luật Cư trú (2006) và Luật Căn cước công dân (2014), đặt nền móng cho số định danh cá nhân duy nhất. Nghị quyết số 112/NQ-CP (2017) mở đường bãi bỏ sổ hộ khẩu giấy, chuyển sang quản lý điện tử.
Quá trình hiện đại hóa hạ tầng dữ liệu được thực hiện bài bản, từ chuyển đổi CMND 9 số sang 12 số (2012) đến cấp Căn cước công dân mã vạch (2016). Thành lập Cục Cảnh sát đăng ký quản lý cư trú và dữ liệu quốc gia về dân cư (2012) xác lập đơn vị chuyên trách cho hệ thống quản trị hiện đại.
Bứt Phá Với Chuyển Đổi Số (2020-2025)
Giai đoạn này đánh dấu chương hồi rực rỡ nhất, với vai trò dẫn dắt chuyển đổi số quốc gia. Lực lượng chủ động nghiên cứu, trình ban hành quyết sách như Luật Cư trú (2020), Luật Căn cước (2023) và tham mưu triển khai Đề án 06. Cuộc cách mạng dữ liệu dân cư và định danh điện tử bắt đầu bằng việc hoàn thành Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư cho hơn 106 triệu nhân khẩu.
Chiến dịch "thần tốc" cấp hơn 89,7 triệu thẻ Căn cước công dân gắn chíp, tích hợp sinh trắc học. Ứng dụng VNeID thu hút hơn 65 triệu tài khoản, tích hợp tiện ích như Sổ sức khỏe điện tử. Sự kiện "khai tử" Sổ hộ khẩu giấy từ 1/1/2023 ước tính tiết kiệm 4.184 tỷ đồng năm 2025.
Ứng dụng AI và Big Data chuyển dịch phương thức sang "hậu kiểm". Tích hợp thủ tục quản lý vũ khí qua VNeID cắt giảm 80% thành phần hồ sơ, thu hồi hơn 27.000 khẩu súng năm 2025. Lực lượng Cảnh sát khu vực và CS113 bảo đảm an toàn tuyệt đối cho các sự kiện trọng đại như Đại hội Đảng.
Vinh Danh Và Thành Tựu
Lực lượng vinh dự nhận Huân chương Hồ Chí Minh (2006) và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (2022). Các phần thưởng khác bao gồm Huân chương Quân công hạng Nhì (1985, 1996), Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhất (2016), và Cờ thi đua của Chính phủ liên tiếp từ 2017. Nhiều tập thể địa phương như Đội Cảnh sát khu vực Thượng Lý (Hải Phòng) cũng được phong tặng danh hiệu Anh hùng.
Trải qua 80 năm, lực lượng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội đã khẳng định vị thế trụ cột, không ngừng đổi mới để bảo vệ an ninh quốc gia và phục vụ nhân dân trong kỷ nguyên số.
