Nhờ các chính sách thiết thực và sự chung tay của chính quyền địa phương, tình trạng lao động trẻ em tại Việt Nam đã giảm đáng kể trong những năm gần đây. Theo số liệu từ Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế), đến năm 2023, cả nước có 731.600 trẻ em tham gia lao động, giảm gần 2,5 lần so với năm 2018. Hiện nay, con số này chỉ còn khoảng 270.000, giảm gần một phần ba so với năm 2023.
Phân bố lao động trẻ em theo độ tuổi và thời gian làm việc
Nhóm trẻ từ 15 đến 17 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất với 65,6%; tiếp theo là nhóm 12-14 tuổi chiếm 28,7% và nhóm 5-11 tuổi chiếm 5,7%. Trung bình mỗi lao động trẻ em phải làm việc khoảng 37,5 giờ/tuần. Sự sụt giảm này là kết quả từ các chính sách nhân văn của Đảng và Nhà nước, cùng với hoạt động tuyên truyền mạnh mẽ nhằm nâng cao nhận thức của gia đình, nhà trường và xã hội.
Giảm thiểu lao động trẻ em trong các ngành nghề phổ biến
Nhiều ngành nghề từng có đông trẻ em tham gia, như bán vé số dạo, đã giảm rõ rệt. Tại Tây Ninh, một địa phương có số lượng người bán vé số dạo đông nhất cả nước, lao động trẻ em trong lĩnh vực này gần như không còn. Theo đồng chí Phạm Tấn Hòa, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh, chính quyền địa phương thường xuyên vận động, tuyên truyền về hệ lụy của lao động trẻ em, giúp người dân nhận thức và không bắt con em đi làm khi chưa đủ tuổi.
Mô hình phòng ngừa tại Quảng Ninh
Tỉnh Quảng Ninh đặt mục tiêu không để trẻ em và người chưa thành niên từ 5-17 tuổi lao động trái pháp luật. Địa phương này chú trọng nhận diện sớm nhóm trẻ có nguy cơ để hỗ trợ, can thiệp kịp thời. Mạng lưới làm công tác trẻ em tại cơ sở đã được xây dựng với gần 1.500 cộng tác viên tại các thôn, khu. Lực lượng này có thể nắm bắt biến động trong gia đình, trường học và phát hiện sớm dấu hiệu trẻ em bị đẩy vào lao động sớm.
Xử lý nghiêm vi phạm và kiểm soát chặt chẽ
Cơ quan chức năng siết chặt quản lý, cấm sử dụng lao động trẻ em. Người sử dụng lao động trẻ em sẽ chịu trách nhiệm pháp lý với khung hình phạt tùy theo mức độ vi phạm. Tuy nhiên, tại một số hàng quán kinh doanh vẫn còn tình trạng này, dù số lượng không nhiều. Hành vi chăn dắt, lôi kéo, ép buộc trẻ em lao động kiếm tiền như ăn xin, bán hàng rong hoặc làm việc nặng nhọc để trục lợi bị kiểm soát và xử lý nghiêm, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Hệ lụy của lao động trẻ em
Theo cơ quan chức năng, lao động trẻ em kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng: trẻ mất cơ hội học tập, tổn hại sức khỏe, không có tuổi thơ đúng nghĩa; tiềm ẩn nguy cơ bị lôi kéo vào tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật hoặc trở thành nạn nhân của bóc lột, xâm hại. Ở tầm vĩ mô, lao động trẻ em làm suy giảm chất lượng nguồn nhân lực, ảnh hưởng năng suất lao động quốc gia và hình ảnh Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Việc sử dụng lao động trẻ em có thể khiến hàng hóa bị tẩy chay, áp thuế, doanh nghiệp bị loại khỏi chuỗi cung ứng, mất uy tín, cấm xuất khẩu hay ngừng đầu tư.
Xây dựng Chương trình quốc gia giai đoạn 2026-2030
Hiện tại, Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế đang phối hợp xây dựng Dự thảo Chương trình quốc gia về bảo vệ trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu lao động trẻ em trái quy định của pháp luật, giai đoạn 2026-2030. Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tri Thức, Thứ trưởng Y tế cho biết: “Chương trình này là yêu cầu cấp thiết nhằm tiếp tục bảo đảm quyền trẻ em, thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực và thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam trong giai đoạn mới. Những mục tiêu, chỉ tiêu và giải pháp trước hết sẽ lấy dự phòng là quan trọng, tiên quyết, chú ý đến nhóm trẻ yếu thế, trẻ em ở vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo; đồng thời tạo cơ chế phối hợp thống nhất giữa các bộ, ngành và địa phương, phát huy sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị cùng bảo vệ, chăm sóc sức khỏe thể chất, tinh thần, cơ hội học tập và tương lai của trẻ; tăng cường an sinh xã hội và thúc đẩy sự phát triển bền vững của Việt Nam.”
