Dữ liệu từ Cục Hải quan cho thấy tính đến giữa tháng 7, tổng mức nhập siêu đã lên khoảng 20,4 tỉ USD. Trong bối cảnh nhập siêu lớn thường đẩy nhu cầu ngoại tệ tăng cao và gây sức ép lên tỷ giá, nhưng thực tế diễn biến năm nay lại ngược lại. Giá USD trên thị trường chỉ nhích nhẹ, không đáng kể, thậm chí có thời điểm còn giảm.
Cụ thể, kết thúc tháng 7, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã điều chỉnh tỷ giá trung tâm tăng tổng cộng 132 đồng/USD, đưa lên mức 25.338 đồng. Mức tăng trong tháng vừa qua là 0,52%, còn từ đầu năm tăng 217 đồng, tương đương 0,86%. Đây là mức tăng khá thấp so với nhiều năm gần đây; riêng năm 2025, tỷ giá trung tâm từng tăng tới 3,2%.
Giá USD tại ngân hàng tăng chậm hơn tỷ giá trung tâm
Điểm đáng chú ý là tốc độ tăng giá USD tại các ngân hàng thương mại còn chậm hơn cả tỷ giá trung tâm. Trong tháng 7, các nhà băng không đẩy giá bán lên kịch trần như thường lệ, mà để giá bán thấp hơn mức cho phép hơn 100 đồng/USD. Chẳng hạn, so với đầu tháng, Vietcombank tăng 24 đồng, niêm yết giá mua 26.080 - 26.110 đồng và bán ra 26.490 đồng; ACB tăng 10 đồng, mua vào 26.060 - 26.100 đồng, bán ra 26.470 đồng.
Trên thị trường tự do, giá USD đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ đầu năm, chỉ còn 26.250 - 26.400 đồng ở chiều mua vào – bán ra. Trong khi đó, các ngoại tệ khác lại tăng mạnh. Tại Vietcombank, euro tăng 250 đồng, với giá mua 29.496 - 29.794 đồng, bán ra 31.051 đồng; bảng Anh tăng 500 đồng, mua 34.447 - 34.795 đồng, bán 35.910 đồng. Nhìn chung, giá USD tại ngân hàng mới tăng chưa đến 0,5% so với hồi đầu năm.
Vì sao nhập siêu cao mà tỷ giá vẫn “đứng yên”?
Lý giải hiện tượng này, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc khối đầu tư Công ty chứng khoán ABS, cho rằng tỷ giá duy trì ổn định nhờ kết hợp nhiều yếu tố. Thứ nhất, tính chu kỳ của hoạt động xuất nhập khẩu: nhập siêu thường xảy ra trong 6 tháng đầu năm khi doanh nghiệp nhập khẩu máy móc, thiết bị, nguyên liệu để chuẩn bị cho đơn hàng xuất khẩu cuối năm. Thị trường kỳ vọng xuất siêu sẽ quay lại trong nửa cuối năm, giúp cân bằng cán cân thanh toán và giảm tâm lý lo ngại.
Thứ hai, chênh lệch lãi suất đang có lợi cho tiền đồng khi lãi suất VND cao hơn USD. Điều này hạn chế tình trạng găm giữ hay đầu cơ USD như từng xảy ra năm 2024 - 2025. Thứ ba, chỉ số USD trên thị trường quốc tế hạ nhiệt, đặc biệt sau các cuộc họp của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), giúp VND ổn định hơn so với các đồng tiền khác như Indonesia.
Ngoài ra, các biện pháp kỹ thuật của NHNN có vai trò quan trọng. Thay vì chỉ sử dụng giao dịch giao ngay (spot) trong bối cảnh dự trữ ngoại hối mỏng, nhà điều hành đã triển khai thêm công cụ phái sinh (derivative) và quyền lựa chọn (options). Các công cụ này giúp làm dịu rủi ro và điều tiết thị trường ngoại hối hiệu quả hơn.
FDI, kiều hối và du lịch tiếp sức cho nguồn cung ngoại tệ
Chuyên gia tài chính Nguyễn Trí Hiếu cũng đồng tình rằng nhập siêu tăng nhưng tỷ giá không bị tác động nhiều chứng tỏ nguồn ngoại tệ đang dồi dào. Thông thường, nhập siêu cao làm tăng nhu cầu USD và đẩy tỷ giá lên, nhưng nếu lượng ngoại tệ tại các ngân hàng thương mại dồi dào, nhà nhập khẩu có thể mua USD dễ dàng mà không gây sức ép tăng giá. Số liệu 7 tháng đầu năm cho thấy vốn FDI giải ngân, kiều hối và khách du lịch đều tăng, là những nguồn cung ngoại tệ quan trọng.
Ông Hiếu nhấn mạnh: “Phần lớn hàng hóa nhập khẩu là máy móc, thiết bị và linh kiện phục vụ cho các dự án đầu tư, đặc biệt là các dự án FDI. Nhiều khoản nhập khẩu này được tài trợ bởi chính dòng vốn của các nhà đầu tư nước ngoài, nghĩa là họ không cần phải mua ngoại tệ từ hệ thống ngân hàng trong nước để thanh toán, do đó không làm ảnh hưởng đến nhu cầu ngoại tệ trên thị trường”.
Đại diện Công ty chứng khoán Rồng Việt (VDSC) phân tích rằng số liệu xuất nhập khẩu không phản ánh chính xác áp lực tỷ giá trong ngắn hạn. Cần nhìn vào dòng cung - cầu ngoại tệ thực tế, vì giá trị hàng hóa qua biên giới chưa đồng nghĩa dòng tiền thanh toán phát sinh ngay. Vì vậy, có giai đoạn nhập khẩu tăng mạnh nhưng tỷ giá chưa chịu áp lực, ngược lại xuất siêu cao nhưng tỷ giá vẫn đi lên là hiện tượng bình thường.
Dự báo tỷ giá cuối năm: Mục tiêu dưới 3% khả thi
Ông Nguyễn Trí Hiếu dự báo tỷ giá có thể tiếp tục ổn định từ nay đến cuối năm, và mục tiêu kiểm soát mức tăng không quá 3% so với đầu năm là khả thi. Tuy nhiên, vẫn có những ẩn số như căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông ảnh hưởng tới giá dầu, hoặc các chính sách thuế quan mới từ Mỹ. Công ty chứng khoán ACB nhận định, với mức mất giá chỉ khoảng 0,4% tính từ đầu năm đến giữa tháng 7, thị trường có dư địa hấp thụ thanh khoản VND mới bơm ra mà vẫn đảm bảo tỷ giá nằm trong tầm kiểm soát.
Ông Phạm Lưu Hưng, Nhà kinh tế trưởng kiêm Giám đốc Trung tâm phân tích và tư vấn đầu tư SSI Research, lưu ý Fed giữ nguyên lãi suất 3,5 - 3,75% cho thấy lo ngại lạm phát còn hiện hữu. Khả năng Fed tăng lãi suất trong giai đoạn tháng 9 - 12 sắp tới cần được theo dõi sát. Dù áp lực hiện chưa quá lớn vì USD yếu, dòng vốn quốc tế có thể nhạy cảm hơn khi Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi.
Dù vậy, ông Hưng đánh giá năm 2026, động lực chính của tăng trưởng kinh tế và chứng khoán Việt Nam vẫn từ yếu tố nội tại: tăng trưởng tín dụng, đầu tư công, bất động sản và cải cách thể chế. Các yếu tố bên ngoài có thể gây biến động ngắn hạn nhưng khó thay đổi xu hướng cơ bản của thị trường.
