Cây điều đã gắn bó với vùng đất và con người Đồng Nai, trở thành ngành hàng xuất khẩu có vị thế, tạo việc làm cho hàng chục nghìn lao động và đóng góp tích cực vào kinh tế nông nghiệp, nông thôn cũng như kim ngạch xuất khẩu của địa phương và cả nước. Mỗi hạt điều ra thị trường là kết tinh của đất đai, khí hậu, bàn tay lao động, sự cần cù, sáng tạo, truyền thống văn hóa và khát vọng vươn lên của người nông dân Đồng Nai. Từ một hạt điều nhỏ bé, Đồng Nai có thể kể một câu chuyện lớn về nông nghiệp xanh, công nghiệp chế biến sâu, kinh tế tuần hoàn, du lịch nông nghiệp, bản sắc địa phương và khát vọng vươn ra thế giới.
Ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đồng Nai, cho biết tại các xã phía tây bắc thành phố, cây điều là một trong những cây công nghiệp lâu năm có vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế nông nghiệp, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập và ổn định đời sống cho người dân. Diện tích trồng điều của Đồng Nai hiện đứng đầu cả nước với 176.000 ha (chiếm khoảng 58% diện tích điều cả nước), sản lượng đạt 186.000 tấn. Địa phương đang từng bước hình thành các vùng sản xuất chuyên canh quy mô lớn với giống điều ghép năng suất cao, áp dụng cơ giới hóa và tiến bộ kỹ thuật trong chăm sóc, thu hoạch.
Phát triển sản phẩm OCOP và chế biến sâu
Toàn thành phố Đồng Nai hiện có 63 sản phẩm OCOP được chế biến từ hạt điều của 37 chủ thể, trong đó có bảy sản phẩm đạt 5 sao. Bên cạnh đó, Đồng Nai được mệnh danh là công xưởng chế biến hạt điều với 2.793 doanh nghiệp, cơ sở thu mua, sơ chế và chế biến. Một số doanh nghiệp đã đầu tư công nghệ hiện đại, phát triển các sản phẩm chế biến sâu như hạt điều rang muối, điều tẩm vị, sữa điều, bơ điều, bánh kẹo và thực phẩm dinh dưỡng từ điều.
Bà Trần Thị Tuyết Mai, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất Thương mại-Dịch vụ Minh Quyên, xã Phú Riềng, thành phố Đồng Nai, chia sẻ: “Xã Phú Riềng có diện tích trồng điều lớn, chất lượng hạt thơm ngon. Nhờ nguồn nguyên liệu chất lượng cao, doanh nghiệp chúng tôi thành công với các sản phẩm hạt điều rang muối, hạt điều rang tỏi ớt và đang giới thiệu ra thị trường sản phẩm sữa hạt điều”.
Du lịch dưới tán điều và bảo tàng điều
Nhiều doanh nghiệp đang phát triển du lịch theo chuỗi giá trị của ngành điều. Du khách đến với các tour du lịch này được nghe về lịch sử phát triển cây điều, trải nghiệm nghề thủ công chế biến hạt điều với nét đẹp riêng và tận hưởng không gian văn hóa của nghề điều truyền thống. Ông Trần Tấn, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Vĩnh Phúc, xã Đồng Tâm, thành phố Đồng Nai, cho biết: “Nông trại của chúng tôi có hơn 300 ha, trong đó 60 ha trồng điều với những cây điều khoảng 40-50 năm. Cây điều không chỉ cho hạt xuất khẩu mà còn làm cho môi trường sạch, xanh. Chúng tôi đang hướng đến phát triển du lịch dưới tán điều. Để làm được điều này, chúng tôi đã sưu tầm nhiều hiện vật, những bức tranh đẹp về tay nghề các nghệ nhân ngành điều để xây dựng bảo tàng điều”.
Thách thức và định hướng tương lai
Tuy nhiên, ngành điều thành phố cũng gặp nhiều thách thức như phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu, biến đổi khí hậu làm suy giảm năng suất và chất lượng, cạnh tranh từ nước ngoài trong chế biến, thiếu nguồn nhân lực kỹ thuật cao và hạn chế trong chuyển đổi số. Với vai trò là “thủ phủ điều” của cả nước, Đồng Nai đang đẩy mạnh tái cơ cấu vùng nguyên liệu theo hướng bền vững, tập trung phát triển công nghiệp chế biến sâu, xây dựng hệ sinh thái logistics, thương mại và hội nhập chuỗi cung ứng toàn cầu. Địa phương đang từng bước hình thành Trung tâm giao dịch điều quốc tế, đồng thời xây dựng thương hiệu hạt điều dựa trên chỉ dẫn địa lý đã được phê duyệt.
Trong giai đoạn 2026-2030, ngành điều Đồng Nai cần chuyển mạnh từ mô hình “trung tâm chế biến điều nhân” sang “trung tâm công nghiệp điều công nghệ cao-xanh-sâu”, hiện đại và có khả năng dẫn dắt chuỗi giá trị toàn cầu. Ông Đặng Hoàng Giang, Tổng Thư ký Hiệp hội Điều Việt Nam, cam kết: “Chúng tôi sẽ tiếp tục đồng hành cùng Đồng Nai trong xây dựng và phát triển ngành điều hiện đại, bền vững, hội nhập quốc tế; hỗ trợ xúc tiến thương mại, kết nối thị trường, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, xây dựng thương hiệu, đào tạo nguồn nhân lực và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành điều Việt Nam trên thị trường quốc tế”.
Mặc dù tổng kim ngạch xuất khẩu ngành điều Việt Nam chiếm 80% thị phần, đứng số một thế giới, nhưng người trồng điều vẫn gặp nhiều khó khăn. Mỗi héc-ta điều, nông dân chỉ thu từ 50-70 triệu đồng/năm sau khi trừ chi phí, giá hạt điều thô không ổn định, sản lượng phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Do đó, cần đầu tư đồng bộ từ vùng nguyên liệu, chế biến sâu đến mở rộng thị trường tiêu thụ. Khi chuỗi giá trị ngành điều được nâng lên, người nông dân sẽ không chỉ bán sản phẩm mà còn hưởng lợi nhiều hơn từ giá trị gia tăng. Từ đó, cây điều mới thực sự trở thành “cây làm giàu”, góp phần nâng cao đời sống nhân dân và phát triển kinh tế nông thôn bền vững.
