Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vừa phát đi cảnh báo đanh thép rằng các cơ sở năng lượng sống còn của thế giới tại khu vực vịnh Ba Tư đều nằm trong tầm ngắm của hệ thống tên lửa đạn đạo Iran. Thông điệp được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng giữa Tehran và Tel Aviv leo thang chưa từng thấy sau loạt không kích của Israel vào các địa điểm hạt nhân và năng lượng của Iran hồi giữa tháng 6.
Giới chức Iran nhiều lần nhấn mạnh rằng bất kỳ quốc gia nào tạo điều kiện cho Mỹ hoặc Israel sử dụng không phận, căn cứ quân sự hay lãnh thổ để tấn công Iran sẽ tự biến mình thành mục tiêu hợp pháp. Khác với các cuộc xung đột trước đây, lần này Tehran không chỉ dừng lại ở lời đe dọa mà đã chuyển các đơn vị tên lửa đến các bệ phóng dọc bờ biển phía nam, theo nguồn tin từ truyền thông nhà nước Iran.
Vùng Vịnh – tâm điểm của cuộc chiến năng lượng
Khu vực quanh vịnh Ba Tư tập trung gần một nửa trữ lượng dầu mỏ đã được xác minh của thế giới. Chỉ riêng Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Kuwait chiếm khoảng 35% sản lượng khai thác của OPEC. Điều đó có nghĩa chỉ một sai lầm chiến lược cũng có thể đẩy hàng triệu thùng dầu mất khỏi thị trường chỉ trong vài giờ.
Các nhà phân tích quân sự khu vực cho rằng các mục tiêu năng lượng có khả năng cao nhất sẽ là các cơ sở xử lý và xuất khẩu dầu thô, bao gồm nhà máy xử lý dầu Abqaiq của Saudi Arabia – nơi từng hứng chịu cuộc tập kích bằng tên lửa và máy bay không người lái năm 2019 – cùng các cảng tải dầu chính như Ras Tanura và Fujairah.
- Abqaiq: trung tâm xử lý dầu lớn nhất thế giới với công suất 7 triệu thùng/ngày, chiếm hơn một nửa sản lượng của Saudi Arabia.
- Ras Tanura: cảng xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới nằm bên bờ vịnh Ba Tư.
- Fujairah: cảng trung chuyển dầu quan trọng của UAE nằm ngoài eo biển Hormuz – được xây dựng để né tránh các mối đe dọa tắc nghẽn tuyến đường biển chiến lược này.
- North Field: mỏ khí đốt khổng lồ của Qatar – quốc gia xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng hàng đầu thế giới.
Với tầm bắn của các loại tên lửa như Shahab-3 hay Sejjil, Iran hoàn toàn có thể bao phủ toàn bộ bán đảo Arab. Hồi tháng 10/2024, Tehran từng phóng tên lửa đạn đạo tầm xa vươn tới Israel – khoảng cách hơn 1.500 km – cho thấy năng lực tấn công chính xác các mục tiêu cố định trong phạm vi khu vực là hoàn toàn nằm trong tầm tay.
Giá dầu tăng nóng và nguy cơ phong tỏa Hormuz
Ngay trong phiên giao dịch đầu tuần sau các cảnh báo từ phía Iran, giá dầu Brent tăng vọt lên mức 78 USD/thùng, bỏ xa ngưỡng 75 USD của hai tuần trước đó. Khối lượng giao dịch hợp đồng quyền chọn cũng tăng đột biến khi các quỹ đầu cơ tìm cách phòng vệ cho danh mục trước rủi ro gián đoạn nguồn cung.
Nguy cơ lớn nhất vẫn nằm ở eo biển Hormuz – tuyến đường thủy huyết mạch đưa khoảng 20 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm lọc dầu ra thị trường thế giới mỗi ngày. Trong nhiều năm, Iran đã nhiều lần dọa đóng cửa eo biển này khi bị dồn vào chân tường. Giới phân tích thuộc các ngân hàng đầu tư quốc tế từng tính toán rằng một sự phong tỏa kéo dài dù chỉ 2-3 tuần có thể đẩy giá dầu lên mức 120-150 USD/thùng, gây ra cú sốc lạm phát toàn cầu nghiêm trọng hơn cả giai đoạn khủng hoảng năm 2008.
Ba bên đều lo ngại kịch bản xấu nhất
Chính quyền Washington đã lập tức tăng cường hiện diện quân sự trong khu vực khi điều thêm các tàu khu trục trang bị hệ thống phòng thủ tên lửa Aegis đến vùng biển Ả Rập. Một quan chức Lầu Năm Góc giấu tên cho biết các tổ hợp phòng không Patriot tại căn cứ Al Udeid ở Qatar cũng được nâng cấp nhằm đối phó nguy cơ tên lửa từ phía Iran.
Trong khi đó, các nước Arab Vùng Vịnh đang thực hiện ngoại giao con thoi để hạ nhiệt căng thẳng. Saudi Arabia vốn giữ quan hệ dè dặt với Tehran sau nhiều năm đối đầu; nước này không muốn bị kéo vào vòng xoáy chiến tranh. Các quốc gia như Qatar và Oman đóng vai trò trung gian hòa giải, truyền tải qua lại những thông điệp giữa Iran và phương Tây.
Châu Á – khu vực chịu thiệt hại đầu tiên và lớn nhất
Châu Á tiêu thụ tới 70% lượng dầu vận chuyển qua eo biển Hormuz. Trung Quốc – nước nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới – đặc biệt dễ tổn thương khi có tới 40% nguồn cung đến từ Trung Đông. Nhật Bản và Hàn Quốc, hai đồng minh thân cận của Mỹ trong khu vực, cũng phụ thuộc gần như toàn bộ lượng dầu nhập khẩu vào tuyến đường biển này.
Khả năng Iran kích hoạt kịch bản tấn công cơ sở năng lượng vẫn phụ thuộc nhiều vào diễn biến chiến trường với Israel. Nếu Tel Aviv tiếp tục các cuộc tấn công nhằm vào lực lượng Iran, khả năng Tehran chuyển sang sử dụng “vũ khí năng lượng” ngày càng lớn. Thế giới đang đứng trước nghịch lý: những cơ sở năng lượng được coi là trái tim của nền kinh tế toàn cầu, lại đồng thời trở thành điểm yếu chí mạng trong một cuộc chiến tranh khu vực.
