Vùng Đông Nam Bộ, trung tâm kinh tế năng động bậc nhất cả nước, đang đối mặt với thách thức lớn trong việc nâng cao chất lượng dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Dù chiếm tỷ trọng áp đảo với gần 23 nghìn dự án, tổng vốn hơn 205 tỷ USD, nhưng chất lượng vốn FDI tại đây vẫn còn nhiều hạn chế.
Thực trạng thu hút FDI tại Đông Nam Bộ
Trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, Đông Nam Bộ nhanh chóng đón đầu làn sóng dịch chuyển đầu tư, thu hút nhiều doanh nghiệp đa quốc gia. Các địa phương trong vùng dẫn đầu xu hướng thu hút vốn FDI xanh và công nghệ cao, sử dụng công nghệ hiện đại, năng suất cao, giảm phát thải. Tuy nhiên, dù chiếm gần 42% tổng vốn FDI cả nước, chất lượng dòng vốn này chưa tương xứng với tiềm năng.
Các dự án FDI tập trung chủ yếu vào lắp ráp và gia công, trong khi đầu tư vào công nghệ cao, nghiên cứu và phát triển (R&D) hay các dự án có tính lan tỏa còn khiêm tốn. Tốc độ thu hút vốn FDI trong những năm gần đây có dấu hiệu suy giảm do cạnh tranh liên vùng và thiếu các dự án quy mô lớn, mang tính dẫn dắt.
Nguyên nhân của những hạn chế
Một trong những nguyên nhân quan trọng là mức độ liên kết vùng chưa cao. Các địa phương có xu hướng cạnh tranh trực tiếp thay vì hợp tác để tối ưu hóa lợi ích. Thực trạng kéo dài nhiều năm là các tỉnh, thành trong vùng ban hành chính sách ưu đãi riêng, đua nhau “trải thảm đỏ” thu hút vốn đầu tư, làm phân tán nguồn lực, giảm sức mạnh tổng thể.
Ngoài ra, hạ tầng liên kết vùng chưa đồng bộ, chi phí logistics còn cao. Dù nhiều dự án trọng điểm đang được triển khai, nhưng hạ tầng kết nối vùng chưa tạo đột phá. Nhiều tuyến giao thông huyết mạch còn chậm trễ, gây nút thắt trong vận chuyển và liên kết chuỗi cung ứng. Chi phí logistics vùng Đông Nam Bộ chiếm khoảng 18% chi phí sản xuất, làm giảm sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư sản xuất quy mô lớn.
Giải pháp đột phá cho kỷ nguyên mới
Để gia tăng sức hấp dẫn với dòng vốn FDI chất lượng, việc xây dựng và thực thi cơ chế liên kết vùng hiệu quả là cấp thiết. Cần đề ra giải pháp đột phá về liên kết vùng nhằm nâng cao lợi thế thu hút FDI cả về lượng và chất.
Thời gian tới, vùng Đông Nam Bộ cần tập trung đột phá về thể chế, quy hoạch, hạ tầng và hợp tác giữa các địa phương. Mỗi giải pháp cần gắn với những nhiệm vụ cụ thể, tạo chuyển biến rõ rệt. Cụ thể, xây dựng cơ chế điều phối liên vùng đủ thẩm quyền và hiệu lực, từ đó các địa phương thống nhất thu hút FDI dựa trên lợi thế riêng. Đồng thời, đẩy nhanh tiến độ và mở rộng đầu tư các dự án hạ tầng then chốt mang tính “xương sống” kết nối vùng. Mục tiêu là tạo ra mạng lưới giao thông đa phương thức thông suốt, giúp giảm chi phí logistics, rút ngắn thời gian giao nhận.
