Khi Nhà nước thu hồi đất, nhiều người chỉ chú ý đến giá bồi thường mà bỏ qua các yếu tố pháp lý quan trọng. Luật sư Trịnh Văn Dũng (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) khuyến nghị người dân cần chủ động thực hiện 7 bước rà soát để bảo vệ quyền lợi tối đa.
1. Xác định giai đoạn quy hoạch hoặc thu hồi
Trước hết, cần biết đất đang ở giai đoạn nào: chỉ nằm trong quy hoạch hay đã có kế hoạch sử dụng đất hằng năm, hoặc đã có thông báo thu hồi. Nếu chỉ mới quy hoạch, người dân vẫn có thể thực hiện các quyền như chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế. Khi đã có kế hoạch thu hồi, một số quyền bị hạn chế. Nếu đã có quyết định thu hồi, cần tập trung vào bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
2. Kiểm tra tính hợp pháp của việc thu hồi
Người dân cần xác định dự án có thuộc trường hợp Nhà nước được thu hồi đất hay chủ đầu tư phải tự thỏa thuận. Cần làm rõ mục đích sử dụng đất, chủ đầu tư, nguồn vốn và căn cứ pháp lý. Nếu việc thu hồi không đúng pháp luật, có thể khiếu nại hoặc khởi kiện hành chính.
3. Rà soát hồ sơ nguồn gốc đất
Đây là bước quan trọng nhất. Người dân cần tập hợp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giấy tờ mua bán, thừa kế, tặng cho, biên lai nộp thuế, hồ sơ cấp điện nước, xác nhận của chính quyền địa phương. Nếu đất chưa có sổ đỏ nhưng sử dụng ổn định, vẫn có thể được bồi thường về đất nếu chứng minh đủ điều kiện.
4. Kiểm tra loại đất thực tế và trên hồ sơ
Nhiều trường hợp đất ở nhưng hồ sơ ghi là đất nông nghiệp, hoặc diện tích thực tế lớn hơn trên giấy. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi bồi thường. Cần yêu cầu cơ quan chức năng xác định đúng loại đất và diện tích.
5. Kiểm đếm, kiểm kê tài sản trên đất
Người dân nên quay video, chụp ảnh hiện trạng nhà đất, lập danh mục tài sản trước khi kiểm đếm. Đừng bỏ sót các tài sản như hệ thống điện âm tường, hàng rào, sân bê tông, cây lâu năm. Nếu ký biên bản kiểm đếm mà thiếu sót, sau này rất khó yêu cầu kiểm kê lại.
6. Đánh giá đầy đủ quyền lợi bồi thường, hỗ trợ và tái định cư
Ngoài giá đất, cần xem xét các khoản hỗ trợ ổn định đời sống, chuyển đổi nghề, đào tạo nghề, di chuyển, thuê nhà. Nếu được tái định cư, cần kiểm tra vị trí, chất lượng hạ tầng, diện tích và khoản chênh lệch tài chính.
7. Kiểm tra trình tự, thủ tục thu hồi
Nếu phát hiện vi phạm trình tự, thủ tục, người dân có thể khiếu nại, tố cáo hoặc khởi kiện. Cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, chứng cứ và tham khảo ý kiến luật sư để được hỗ trợ kịp thời.
Luật sư Dũng nhấn mạnh: Việc chủ động rà soát pháp lý từ sớm giúp người dân bảo vệ quyền lợi tốt hơn, tránh rủi ro do thiếu thông tin hoặc bỏ lỡ thời hạn khiếu nại.
