Câu hỏi 'Con sinh ra từ đâu?' 40 năm vẫn làm khó phụ huynh
Trong suốt bốn thập kỷ qua, bà Trần Thị Quế Chi, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu khoa học giáo dục và đào tạo (IES), đã chứng kiến nhiều thế hệ trẻ em liên tục đặt ra những câu hỏi hồn nhiên nhưng không kém phần hóc búa: "Con sinh ra từ đâu?", "Con chui ra từ đâu?", hay "Tại sao bố không đẻ ra con mà mẹ lại đẻ ra con?". Thay vì giải thích khoa học, nhiều phụ huynh thường trả lời qua loa bằng những câu như "Mẹ nhặt con ngoài chợ", "Mẹ nhặt con ngoài bãi rác", thậm chí tự bịa ra "Con chui ra từ nách mẹ". Điều này phản ánh sự lúng túng phổ biến trong việc giáo dục giới tính cho trẻ nhỏ.
Giáo dục giới tính từ câu hỏi đơn giản
Sáng ngày 5 tháng 3, tại UBND phường Xuân Hòa, TP.HCM, đã diễn ra hội nghị triển khai Chương trình giáo dục giới tính ERA và kỹ năng phòng tránh xâm hại cho trẻ mầm non từ 3 đến 5 tuổi. Hội nghị này được thực hiện theo Công văn 4407/VP-VX và Công văn 334/SGDĐT-GDMN, với sự tham gia của đại diện UBND phường, cán bộ quản lý và giáo viên từ 22 cơ sở giáo dục mầm non trên địa bàn.
Bà Trần Thị Quế Chi, đại diện cho Viện IES và Chương trình ERA, đã chia sẻ câu chuyện trên như một ví dụ sinh động về việc liệu phụ huynh có thực sự biết cách giáo dục giới tính cho con em mình hay không. Bà nhấn mạnh rằng giáo dục giới tính cho trẻ mầm non không chỉ dừng lại ở việc giúp trẻ hiểu về bên ngoài cơ thể, mà còn bao gồm cả nhận thức về bên trong, khẳng định cơ thể là của riêng trẻ và không ai được phép xâm phạm. Mục tiêu cuối cùng là bảo vệ trẻ trước những nguy cơ bị xâm hại.
Thách thức và giải pháp trong giáo dục giới tính
Bà Quế Chi thừa nhận rằng việc giáo dục giới tính cho trẻ em mầm non hiện nay vẫn còn nhiều thách thức. Cụ thể, chương trình mới chỉ ở bước đầu tiếp cận thông qua lồng ghép giáo dục, thiếu tính hệ thống chuyên sâu và đồng bộ. Phương pháp truyền tải chủ yếu dựa vào các hoạt động tương tác trực tiếp, trong khi các nguồn học liệu số và công cụ trực quan hiện đại vẫn còn hạn chế.
Một vấn đề đáng quan tâm khác là khoảng cách trong kết nối giữa nhà trường và gia đình, xuất phát từ tính nhạy cảm của chủ đề. Bà Chi kêu gọi cần có thêm các lộ trình truyền thông cởi mở hơn để thu hẹp khoảng cách này. Bà cũng cảnh báo: "Trong bối cảnh công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh chóng, nếu người lớn không giải đáp thấu tình đạt lý, trẻ sẽ tự tìm hiểu trên mạng, dẫn đến nguy cơ bị xâm hại trong môi trường trực tuyến."
Tăng cường tích hợp công nghệ và sự hỗ trợ từ chính quyền
Hội nghị có sự hiện diện của bà Vũ Thị Thùy Linh, Phó trưởng phòng Văn hóa - Xã hội UBND phường Xuân Hòa, và bà Vũ Thị Lệ Hằng, chuyên viên phòng Giáo dục mầm non Sở GD-ĐT TP.HCM. Cô Nguyễn Diễm Hậu, giáo viên Trường mầm non Thiên Ân, chia sẻ những khó khăn trong việc dạy giáo dục giới tính, chủ yếu dựa vào lý thuyết và giao tiếp trực tiếp. Cô đề xuất rằng việc tích hợp các hình thức trực quan sinh động như phim hoạt hình và công nghệ hiện đại sẽ giúp trẻ học tập hiệu quả hơn, đồng thời tạo điều kiện cho phụ huynh tham gia cùng con tại nhà.
Giáo dục giới tính luôn được UBND TP.HCM và Sở GD-ĐT TP.HCM chú trọng, nhằm bảo đảm quyền trẻ em và phát triển thể chất toàn diện. Nội dung này được yêu cầu tăng cường lồng ghép, tích hợp công nghệ và phát triển xuyên suốt trong Chương trình giáo dục mầm non.
Chỉ đạo từ cấp thành phố
Theo Công văn 4407/VP-VX ban hành ngày 31 tháng 3 năm 2025, Phó chủ tịch UBND TP.HCM Trần Thị Diệu Thúy đã chỉ đạo Sở GD-ĐT tiếp tục phối hợp với Viện IES để triển khai Chương trình giáo dục giới tính cho trẻ mẫu giáo 3-5 tuổi. Mục tiêu là nghiên cứu và phát triển tài liệu phù hợp theo độ tuổi, đưa vào chương trình bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên, nhằm nâng cao năng lực giảng dạy về giáo dục giới tính và phòng tránh xâm hại.
Công văn 334/SGDĐT-GDMN ban hành ngày 18 tháng 7 năm 2025 cũng nhấn mạnh việc tiếp tục thực hiện các nội dung giáo dục giới tính trên địa bàn TP.HCM. Sở GD-ĐT yêu cầu các cơ sở giáo dục mầm non hướng dẫn nội dung này cho trẻ 3-6 tuổi, bao gồm:
- Nhận biết cơ thể và vùng riêng tư
- Nhận diện hành vi an toàn và không an toàn
- Kỹ năng từ chối và tìm kiếm sự trợ giúp
- Kỹ năng ứng phó với tình huống xâm hại
- Giáo dục cảm xúc và giao tiếp xã hội lành mạnh
- Phát triển khả năng tự lập và quyết định phù hợp
- Xây dựng vòng tròn tin cậy và thiết lập ranh giới cá nhân
- Giáo dục an toàn trên không gian mạng
Trong quá trình chăm sóc và nuôi dạy trẻ, nội dung giáo dục giới tính được lồng ghép qua các hoạt động thực tế, chẳng hạn như hướng dẫn trẻ phân biệt ký hiệu nhà vệ sinh nam - nữ và bảo vệ sự riêng tư cá nhân. Những nỗ lực này nhằm tạo ra một môi trường an toàn và giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ.
