Di dời ĐH Bách khoa TP.HCM: Bài toán hệ sinh thái khổng lồ và chi phí ẩn
Đề xuất di dời cơ sở 1 của Trường Đại học Bách khoa TP.HCM từ địa chỉ 268 Lý Thường Kiệt, quận 10 về Khu đô thị Đại học Quốc gia TP.HCM (Làng Đại học Thủ Đức) đang nhận được nhiều sự quan tâm. Công ty cổ phần Phát triển Bất động sản Phát Đạt (HoSE: PDR) đã kiến nghị thành phố cho phép tham gia khảo sát, lập hồ sơ thiết kế và triển khai thi công xây dựng mới. Song song đó, doanh nghiệp này đề xuất nghiên cứu điều chỉnh quy hoạch khu đất hiện hữu của trường sau khi di dời, nhằm phù hợp với nhu cầu phát triển chung của TP.HCM.
TP.HCM khẳng định chủ trương di dời đã có từ lâu
Thành phố đã lên tiếng khẳng định chủ trương di dời cơ sở Trường Đại học Bách Khoa từ khu vực nội đô về Khu đô thị Đại học Quốc gia TP.HCM đã có từ lâu và phù hợp với quy hoạch chung. Đây là một phần trong Kết luận số 316-KL/TU của Ban Thường vụ Thành ủy TP.HCM, ban hành ngày 25/2, về việc nghiên cứu xây dựng đề án di dời và mở rộng các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng, cơ sở đào tạo nghề và một số cơ sở y tế ra khỏi nội thành. Mục tiêu nhằm giảm áp lực dân số và giao thông tại trung tâm, hạn chế ùn tắc, đồng thời tổ chức lại không gian đô thị bền vững và phát triển các khu đô thị đại học hiện đại.
KTS Ngô Viết Nam Sơn: Cần nhìn rộng hơn khu đất 14 ha
Kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn, trong trao đổi với báo chí, nhấn mạnh rằng vấn đề không đơn thuần là câu chuyện của khu đất 14 ha. Ông cho rằng việc di dời một ngôi trường lâu đời gần 70 năm tuổi ra ngoại vi cần được cân nhắc kỹ lưỡng, vì có thể ảnh hưởng đến giá trị thương hiệu được xây dựng qua nhiều thập kỷ gắn với vị trí hiện tại.
Quan trọng hơn, theo ông Sơn, cơ sở này đã trở thành trung tâm của một hệ sinh thái khổng lồ trong bán kính 2-3 km. Khu vực xung quanh tập trung nhiều công trình quan trọng như sân vận động Thống Nhất, nhà thi đấu Phú Thọ, các bệnh viện lớn như Chợ Rẫy, Đại học Y Dược TP.HCM, Nhân dân 115, cùng hàng loạt cơ sở giáo dục như Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Sư phạm TP.HCM, Đại học Y Dược TP.HCM, THPT chuyên Lê Hồng Phong, Chu Văn An. Hệ thống thư viện liên kết và trung tâm hội nghị cũng tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu và học thuật.
Ông Sơn cảnh báo: “Nếu chỉ nhìn vào diện tích khu đất để tính toán di dời mà không cân nhắc yếu tố giá trị thương hiệu và hệ sinh thái này, quá trình triển khai có thể gây bế tắc.” Chi phí di dời, theo ông, không dừng ở việc xây lại khuôn viên trường, mà còn bao gồm toàn bộ hệ sinh thái đi kèm – từ nơi ở của giảng viên, sinh viên đến các dịch vụ, thương mại hỗ trợ – sẽ phải dịch chuyển theo.
Thách thức từ khu vực mới và câu hỏi chi phí
Khu đô thị Đại học Quốc gia TP.HCM hiện vẫn là một khu vực phát triển tương đối mới, với hạ tầng giao thông, kỹ thuật và hệ sinh thái dịch vụ xung quanh chưa thật sự hoàn chỉnh. Ông Sơn đặt ra hàng loạt câu hỏi: “Ai sẽ gánh chi phí cho sự thay đổi này? Khu vực mới có đủ điều kiện về nhà ở không? Chi phí sinh hoạt, chi phí đi lại có phù hợp với thu nhập của hàng nghìn giảng viên, nhân viên và sinh viên hay không?”
Đặc biệt, ông nhấn mạnh vị trí nội thành của Trường Đại học Bách khoa TP.HCM thực chất là một thế mạnh, khi gắn kết hoạt động nghiên cứu và giảng dạy với thực tiễn phát triển kinh tế. Vị trí trung tâm tạo điều kiện thuận lợi hơn để mời giảng viên thỉnh giảng, chuyên gia quốc tế và tăng cường hợp tác với doanh nghiệp, so với những cơ sở nằm xa trung tâm.
Giải pháp song song và góc nhìn đô thị tổng thể
Từ góc nhìn này, KTS Ngô Viết Nam Sơn đề xuất nên giữ song song hai cơ sở. Cơ sở hiện hữu tại trung tâm có thể ưu tiên cho các chương trình đào tạo trình độ cao như thạc sĩ, tiến sĩ, các phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu và hoạt động hợp tác quốc tế. Còn cơ sở tại Khu đô thị Đại học Quốc gia TP.HCM có thể tận dụng lợi thế quỹ đất rộng để đào tạo bậc cử nhân. Để kết nối thuận tiện, có thể xây dựng một tuyến giao thông công cộng kết nối giữa hai bên.
Về vấn đề ùn tắc giao thông, ông Sơn phân tích rằng nguyên nhân chủ yếu nằm ở bài toán quản lý và quy hoạch đô thị, chứ không hẳn xuất phát từ sự hiện diện của trường đại học. Theo thời gian, khi mật độ xây dựng và dân số gia tăng xung quanh, hệ thống hạ tầng giao thông cần được nâng cấp tương xứng. Ông cho rằng cách tiếp cận di dời các công trình lớn ra ngoại vi để giảm áp lực trung tâm có thể không còn phù hợp với xu hướng phát triển đô thị thế kỷ 21.
Thay vào đó, ông đề xuất mô hình phát triển đa trung tâm: giữ các công trình quan trọng ở quy mô phù hợp trong nội thành, đồng thời phát triển thêm các cơ sở vệ tinh ở ngoại vi. Ví dụ, với hệ thống bệnh viện, có thể xây dựng thêm cơ sở vệ tinh ở vùng ven, và đội ngũ y tế luân chuyển thông qua giao thông công cộng.
Kết luận và hướng đi tương lai
KTS Ngô Viết Nam Sơn nhấn mạnh rằng các trường đại học nằm trong nội thành là một vốn quý cho sự phát triển kinh tế của thành phố. “Không nên chỉ nhìn những khu đất này như một cơ hội phát triển địa ốc. Phát triển địa ốc mang lại lợi ích nhất định, nhưng lợi ích đó nhỏ hơn nhiều so với giá trị mà trường đại học mang lại cho nền kinh tế,” ông nói.
Trong khi TP.HCM chưa có quyết định cụ thể về phương án sử dụng khu đất sau khi di dời, ông Sơn cho rằng cần đánh giá kỹ lưỡng các phương án chuyển đổi mục đích sử dụng. Chủ trương di dời cần được bàn thảo tại các hội thảo chuyên đề, với sự tham gia của chuyên gia kinh tế và nhà quy hoạch, để đảm bảo một giải pháp toàn diện và bền vững cho tương lai của TP.HCM.
