Hơn 40% mẫu ếch bò được kiểm tra tại Trung Quốc có dư lượng kháng sinh vượt ngưỡng cho phép, thậm chí có mẫu chứa chất chuyển hóa Furazolidone – một hóa chất cấm gây ung thư, quái thai và đột biến gen. Đây là kết quả điều tra của Trung tâm Dịch vụ Bảo vệ Môi trường Cộng đồng Tử Đằng Thượng Hải, hé lộ góc khuất của ngành ẩm thực ếch bò trị giá 7,1 tỷ USD.
Quy mô khổng lồ và sự bùng nổ chóng mặt
Ngành nuôi ếch bò tại Trung Quốc đã chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc trong thập kỷ qua. Theo “Báo cáo ngành ếch bò Trung Quốc 2025”, sản lượng nuôi trồng năm 2025 đạt 600.000 tấn, cung cấp khoảng 520.000 tấn ra thị trường. Từ năm 2015 đến 2024, sản lượng tăng 317,65%, tạo ra giá trị ước tính 48 tỷ NDT (khoảng 186.822 tỷ VND). Hệ sinh thái này nuôi sống hơn 40.000 nhà hàng chuyên phục vụ các món ếch, trở thành một phần không thể thiếu trong nền ẩm thực đường phố và dịch vụ giao đồ ăn.
Tuy nhiên, sự tăng trưởng nhanh chóng này đã vượt khỏi tầm kiểm soát của các tiêu chuẩn an toàn sinh học. Cuộc điều tra độc lập được thực hiện vào tháng 3/2025 đã phân tích 51 lô ếch ươn lấy mẫu ngẫu nhiên, phát hiện 21 lô vi phạm nghiêm trọng quy định về dư lượng kháng sinh, chiếm tỷ lệ hơn 40%. Điều này đã gây chấn động dư luận và đặt ra câu hỏi lớn về năng lực quản lý chuỗi cung ứng thực phẩm tươi sống tại quốc gia đông dân nhất thế giới.
Luật ngầm tại các thủ phủ nuôi trồng
Quá trình truy vết ngược dòng chuỗi cung ứng của các nhóm điều tra đã dẫn đến các thủ phủ nuôi ếch tại Phúc Kiến và Quảng Đông. Tại đây, một hệ thống luật ngầm đáng báo động đã được phơi bày. Một đại diện của Công ty TNHH Quản lý Chuỗi cung ứng Kỳ Hành Thiên Hạ Đông Sơn (Phúc Kiến), người đàn ông họ Lưu, thản nhiên thừa nhận: do áp dụng mô hình nuôi nhốt mật độ cực cao, quần thể ếch rất dễ bị dịch bệnh lây lan hàng loạt. Để bảo vệ biên lợi nhuận, việc lạm dụng thuốc thú y là gần như bắt buộc, dẫn đến lượng kháng sinh luôn vượt chuẩn.
Hơn nữa, quá trình thu mua của các doanh nghiệp trung gian hoàn toàn bị chi phối bởi chi phí và giá cả thị trường. Việc kiểm soát thời gian ngừng thuốc – khoảng thời gian để sinh vật bài tiết hết lượng thuốc tồn dư trước khi thu hoạch – bị phớt lờ. Khâu kiểm định độc lập của bên thứ ba gần như không tồn tại đối với từng lô hàng riêng lẻ. Điều này tạo ra một lỗ hổng lớn trong an toàn thực phẩm.
Phân loại hàng và cơ chế đối phó
Sự tinh vi của chuỗi cung ứng còn được nâng lên tại khu vực nuôi trồng ở Sán Đầu, tỉnh Quảng Đông. Tại đây, các đầu nậu phân loại nguồn hàng thành ba hạng mục: hàng “xuất khẩu” (đạt chuẩn quốc tế), hàng “không kháng sinh” và hàng “thông thường”. Đáng chú ý, phân khúc hàng “thông thường” – nơi chứa rủi ro tồn dư kháng sinh cao nhất – lại chiếm tới 50% tổng sản lượng. Lượng hàng này là nguồn cung cấp chính cho các chợ đầu mối và nhà hàng kinh doanh qua ứng dụng giao đồ ăn nội địa.
Cơ chế đối phó với cơ quan chức năng cũng được vạch sẵn. Các lô hàng “không kháng sinh” được chuẩn bị riêng với số lượng nhỏ nhằm “qua mặt” các đợt thanh tra đột xuất. Nhờ các mối quan hệ lợi ích đan xen, nhiều lô hàng không đạt chuẩn vẫn được thu mua và đẩy ra thị trường một cách trót lọt. Điều này cho thấy sự yếu kém trong quản lý và giám sát của các cơ quan chức năng.
Báo động đỏ về độc tính
Những số liệu phân tích độc tính học từ các nền tảng thương mại điện tử hàng đầu càng làm trầm trọng thêm mức độ nghiêm trọng. Trên nền tảng “Duo Duo Maicai”, một mẫu ếch bò ghi nhận tổng dư lượng Enrofloxacin và Ciprofloxacin lên tới 509 microgram/kg, vượt gấp 5 lần quy chuẩn cho phép (100 microgram/kg). Trên “Pinduoduo”, tình trạng phát hiện đa kháng sinh (Florfenicol và Enrofloxacin) xuất hiện phổ biến. Đáng sợ nhất, một số mẫu đã cho kết quả dương tính với 3,42 microgram/kg chất chuyển hóa Furazolidone – một hóa chất nằm trong danh mục cấm sử dụng tuyệt đối.
Phân tích về tác động y tế, Phó Chủ nhiệm Khoa Dược Lạc Lệ Bình (Bệnh viện số 4, Đại học Y khoa Chiết Giang) đưa ra cảnh báo sắc bén: Mặc dù Enrofloxacin và Florfenicol là các loại thuốc được cấp phép trong giới hạn, sự tích tụ dư lượng do không tuân thủ thời gian ngừng thuốc có thể gây ra kháng kháng sinh trên diện rộng ở người tiêu dùng. Nguy hiểm hơn cả là sự xuất hiện của chất chuyển hóa Furazolidone. Hóa chất này đã được khoa học chứng minh mang đặc tính gây ung thư, gây quái thai và đột biến gene. Đặc biệt, nó không hề bị phân hủy hay biến mất qua các phương pháp đun nấu, chiên xào nhiệt độ cao thông thường.
Giải pháp từ chuyên gia
Dưới góc nhìn của chuyên gia quản lý rủi ro nông nghiệp, Phó Giáo sư Chu Nghị (Đại học Nông nghiệp Trung Quốc) nhận định: Gốc rễ của vấn đề nằm ở mô hình chăn nuôi mật độ cao và quy trình vận chuyển đường dài gây căng thẳng cho sinh vật. Nhằm giảm thiểu tỷ lệ tử vong và khấu hao tài sản, việc lạm dụng hóa chất đã trở thành công cụ phòng vệ sinh tồn của các hộ chăn nuôi. Để giải quyết triệt để, bà đề xuất phải cải cách lớn về mặt quản lý: Thiết lập cơ chế “kiểm định trước, giao dịch sau” mang tính cưỡng chế, chuyển trọng tâm giám sát lên tuyến đầu (khâu chăn nuôi, lưu trữ và vận chuyển) thay vì chỉ kiểm tra tại khâu tiêu thụ cuối cùng. Các lô hàng có dấu hiệu vi phạm phải bị niêm phong và tiêu hủy ngay lập tức, ngăn chặn nguy cơ hàng ngàn tấn thịt nhiễm độc âm thầm len lỏi lên bàn ăn của người dân mỗi ngày.
