Cuốn sách Spillover: Animal Infections and the Next Human Pandemic (tạm dịch: Nguồn gốc dịch bệnh) của tác giả David Quammen đã tái hiện một cách sống động hành trình truy tìm nguồn gốc các đại dịch từ động vật, giúp độc giả nhận ra rằng bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên chính là bảo vệ mạng sống của con người.
Những 'kẻ sát nhân' vô hình và hành trình phá án
Theo The Guardian, điểm cuốn hút của Spillover là mỗi chương đều mở đầu bằng một bí ẩn: một vài ca tử vong không rõ nguyên nhân, những ổ dịch xuất hiện rải rác hoặc các dấu hiệu bất thường trong tự nhiên. Từ những mảnh ghép tưởng chừng không liên quan, các nhà khoa học từng bước lần theo dấu vết để xác định tác nhân gây bệnh. Nhân vật phản diện trong cuốn sách không phải con người mà là virus, vi khuẩn và các vi sinh vật tồn tại trong động vật hoang dã. Chúng có thể âm thầm lưu hành trong nhiều năm trước khi vượt qua rào cản giữa các loài và gây ra đại dịch.
Hành trình theo chân những 'thợ săn virus'
Theo bài đánh giá trên The New York Times, một trong những điểm hấp dẫn nhất của Spillover là những chuyến đi thực địa của David Quammen cùng các nhà khoa học trên khắp thế giới. Ông đến Australia để tìm hiểu virus Hendra lây từ dơi sang ngựa rồi sang người; tới Trung Phi nghiên cứu các đợt chết hàng loạt của khỉ đột có liên quan đến virus Ebola; sang Borneo gặp các chuyên gia nghiên cứu bệnh sốt rét từ khỉ; tới Trung Quốc bắt dơi – vật chủ tự nhiên của virus SARS từng lây qua cầy hương trước khi truyền sang người năm 2003. Đặc biệt, Quammen kể về Ebola mà không sử dụng những chi tiết giật gân, thay vào đó ông tập trung giải thích cơ chế lây truyền, nguồn gốc virus và những điều mà giới khoa học đã khám phá được sau mỗi đợt bùng phát.
Ngoài ra, Quammen còn tới bang New York (Mỹ) để nghiên cứu chuột chân trắng – vật mang mầm bệnh Lyme, rồi sang Cameroon lần theo dấu vết nguồn gốc của HIV-1 cùng những ca nhiễm đầu tiên ở người. Chính những chuyến đi này khiến cuốn sách giống một tác phẩm phiêu lưu hơn là một cuốn sách khoa học khô khan.
Vì sao bệnh lây từ động vật ngày càng gia tăng?
Trong chương cuối của cuốn sách, David Quammen phân tích những nguyên nhân đứng sau thực trạng này, bao gồm dân số toàn cầu ngày càng đông, số lượng vật nuôi phục vụ con người tăng mạnh, môi trường sống tự nhiên bị tàn phá và các hệ sinh thái bị xáo trộn. Ông nhấn mạnh con người không đứng ngoài tự nhiên mà là một phần của thế giới tự nhiên, và chính sự gắn kết đó mới là nguyên nhân khiến chúng ta trở thành một phần trong vòng xoáy của các dịch bệnh mới.
Theo The New York Times, Spillover là một tác phẩm xuất sắc về khoa học phổ thông, kết hợp giữa điều tra thực địa, sinh thái học, dịch tễ học và nghệ thuật kể chuyện. Dù còn đôi chỗ dài dòng và chưa giải thích đầy đủ một số khái niệm chuyên môn, cuốn sách vẫn giúp người đọc hiểu rõ hơn vì sao các bệnh truyền từ động vật sang người ngày càng xuất hiện nhiều và vì sao việc bảo vệ hệ sinh thái cũng chính là bảo vệ sức khỏe của nhân loại.
