Ông Nguyễn Văn Nhỏ (67 tuổi, ngụ thôn Hồng Phong, xã Hoà Phú, Hà Nội) bật khóc khi xác nhận tấm bia nhôm khắc dòng chữ "liệt sĩ: NG T TRO" được tìm thấy trong phần mộ tại Nghĩa trang liệt sĩ Bắc Trà My (Đà Nẵng) chính là của anh trai ông - liệt sĩ Nguyễn Tiến Trò. Mọi thông tin trên bia trùng khớp 100% với những gì gia đình lưu giữ suốt 50 năm qua.
Thông tin trên bia trùng khớp tuyệt đối
Ngày 4.8, phóng viên Thanh Niên tìm về nhà ông Nhỏ sau khi Ban Chỉ huy quân sự xã Trà My công bố phát hiện tấm bia nhôm cùng một số di vật trong mộ liệt sĩ. Ông Nhỏ run rẩy chỉ tay lên tấm bia: "Đây chính là anh tôi, Nguyễn Tiến Trò. Tên, năm sinh, quê quán đều khớp 100% với giấy tờ gia đình còn giữ".
Tấm bia ghi rõ: "Liệt sĩ: NG T TRO; sinh năm: 1949; HS 18-4-76; X-HONG PHONG; H-CHUONG MY; HA TAY". Ông Nhỏ giải thích, "NG T TRO" là cách viết tắt tên Nguyễn Tiến Trò thời chiến, quê ở xã Hồng Phong, huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Tây cũ.
Ngay sau khi xác nhận, ông Nhỏ vội đưa cho phóng viên xem lá đơn viết tay với nét chữ nguệch ngoạc, nhờ xem giúp nội dung đã chuẩn chỉnh chưa để nộp lên Công an xã Hoà Phú. Trong đơn, gia đình đề nghị được làm thủ tục xét nghiệm ADN để xác nhận danh tính liệt sĩ và xin đưa hài cốt về quê hương an táng.
Vướng mắc thủ tục vì tên không có trong danh sách liệt sĩ
Ông Nhỏ cho biết, gia đình đã đến cơ quan công an xin lấy mẫu ADN từ trước đó, nhưng cán bộ kiểm tra hệ thống không tìm thấy tên Nguyễn Tiến Trò trong danh sách liệt sĩ nên từ chối giải quyết. "Họ nói trường hợp của tôi không thuộc diện được hỗ trợ. Tôi chỉ biết viết đơn này, mong các cấp tạo điều kiện", ông Nhỏ nghẹn ngào.
Kể về quá khứ, ông Nhỏ nhớ lại năm 1966, anh trai ông mới hơn 17 tuổi, đang học lớp 7 thì được cha là cụ Nguyễn Văn Truyện - một đảng viên từng tham gia kháng chiến chống Pháp - động viên tạm gác việc học để lên đường nhập ngũ. "Anh tôi khai tăng thêm 1 tuổi để đủ điều kiện. Khi anh ra đi, tôi mới 7 tuổi, cứ kéo áo anh mãi vì nhớ", ông Nhỏ kể trong nước mắt.
Trong những năm tháng chiến tranh, chiến sĩ Trò chỉ thi thoảng gửi thư về động viên gia đình. Đến tháng 10.1975, sau khi đất nước thống nhất, anh mới được về phép lần đầu để cưới vợ. Chỉ vài tuần sau đám cưới, anh lại vội vã vào đơn vị để chuẩn bị đi học theo kế hoạch của quân đội.
Nỗi đau 50 năm tìm mộ anh trai
Tháng 4.1976, gia đình nhận được tin chiến sĩ Trò hy sinh trong lúc làm nhiệm vụ gác kho. "Bố tôi lúc đó ốm nặng, gia đình nghèo không có điều kiện vào Quảng Nam tìm anh. Đơn vị chỉ mang về chiếc ba lô, mũ, đôi dép cao su và vài huân huy chương. Từ đó, tung tích anh trở thành khoảng trắng suốt 50 năm", ông Nhỏ nói.
Gia đình đã 3 lần vào Nghĩa trang liệt sĩ Bắc Trà My, mỗi lần gần một tuần, nhưng không tìm thấy ngôi mộ nào ghi tên anh. Đặc biệt, do quá đau buồn, cụ Truyện đã không làm thủ tục đề nghị công nhận liệt sĩ cho con trai. Vì vậy, ở địa phương, ông Trò chưa nằm trong danh sách liệt sĩ và gia đình không được hưởng bất kỳ chế độ chính sách nào.
Bà Nguyễn Thị Đăng (68 tuổi, vợ ông Nhỏ) cho biết, gia đình từng nhiều lần gửi đơn đề nghị công nhận liệt sĩ cho anh Trò nhưng chưa có kết quả. "Bây giờ chúng tôi chỉ mong cơ quan chức năng xét duyệt nhanh để sớm đưa hài cốt bác về quê cho thỏa lòng. Đồng thời mong được xét duyệt chế độ liệt sĩ, ghi nhận công lao của anh", bà Đăng nói.
Bà Nguyễn Thị Nga, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Hòa Phú, xác nhận ông Trò chưa được công nhận liệt sĩ tại địa phương. "Ở góc độ Mặt trận, chúng tôi sẽ hỗ trợ gia đình mọi thứ có thể. Mong các cấp, các ngành quan tâm giải quyết chế độ, chính sách cho ông Trò theo quy định", bà Nga nói.
Di vật và lời kêu gọi cung cấp thông tin
Trước đó, ngày 2.8, trong quá trình khai quật mộ để lấy mẫu sinh phẩm giám định ADN, Ban Chỉ huy quân sự xã Trà My đã phát hiện nhiều di vật trong phần mộ liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ Bắc Trà My. Ngoài tấm bia nhôm, còn có một chiếc thắt lưng da màu nâu, mặt thắt lưng bị rỉ sét, và một nắp bật lửa bằng nhôm.
Ban Chỉ huy quân sự xã Trà My đề nghị các cơ quan, tổ chức và người dân, đặc biệt là thân nhân các liệt sĩ, nếu có thông tin liên quan đến liệt sĩ vừa nêu thì chia sẻ, cung cấp cho đơn vị hoặc cơ quan quân sự địa phương để sớm xác minh danh tính.
