Câu chuyện của bà Nguyễn Thị H. (70 tuổi, Hà Nội) là hồi chuông cảnh tỉnh cho nhiều người ở độ tuổi trung niên. Mỗi sáng thức dậy, bà lại uống một nắm thuốc gồm thuốc huyết áp, tiểu đường, mỡ máu và xương khớp. Bà tâm sự: “Có hôm nhìn cả nắm thuốc mà tôi chỉ ước giá như trước đây quan tâm đến sức khỏe hơn. Khi ấy cứ nghĩ còn trẻ khỏe thì khám làm gì, tập thể dục làm gì, đến lúc bệnh chồng bệnh mới thấy mọi thứ đã muộn”. Không chỉ sức khỏe suy giảm, bà H. còn tiếc nuối vì không chuẩn bị tài chính cho tuổi già, khiến cuộc sống phụ thuộc vào con cháu.
Đề xuất từ Bộ Y tế: Trang bị kỹ năng cho người từ 40 tuổi
Trước thực trạng già hóa dân số nhanh, Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo Chương trình chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035, trong đó đề xuất trang bị kiến thức và kỹ năng cho người từ 40 tuổi để chủ động chuẩn bị cho tuổi già. Độ tuổi này được xem là “điểm khởi đầu chiến lược” để xây dựng nền tảng sức khỏe, tài chính và tinh thần vững vàng trước khi bước vào giai đoạn lão hóa.
Quan điểm của chuyên gia: 40 tuổi là thời điểm vàng
Bác sĩ Mai Xuân Phương, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Truyền thông và Giáo dục, Tổng cục Dân số (nay là Cục Dân số, Bộ Y tế), khẳng định: “Tuổi già khỏe mạnh không bắt đầu từ tuổi 60, mà được chuẩn bị từ rất nhiều năm trước đó. 40 tuổi nên được xem là điểm ‘khởi đầu chiến lược’”. Ở giai đoạn này, cơ thể bắt đầu có những thay đổi về chuyển hóa, khối cơ và thể lực suy giảm, đồng thời nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, tiểu đường, tim mạch tăng dần. Việc chuẩn bị sớm giúp kéo dài số năm sống khỏe mạnh, giảm nguy cơ bệnh tật và duy trì khả năng tự lập khi về già.
Chia sẻ từ người trung niên: Cần hướng dẫn cụ thể
Anh Trần Văn M. (43 tuổi, nhân viên văn phòng tại Phú Thọ) cho biết ban đầu anh khá bất ngờ trước đề xuất này. Tuy nhiên, nhìn bố mẹ liên tục phải nhập viện và bản thân bắt đầu gặp các vấn đề như tăng huyết áp, tăng cân, đau cột sống, anh nhận ra 40 tuổi là lúc phải thay đổi. Anh chia sẻ: “Nếu có một bộ hướng dẫn dễ hiểu và được bác sĩ tư vấn, tôi nghĩ rất nhiều người sẽ sẵn sàng làm theo”. Người trung niên không chỉ cần lời khuyên chung chung mà cần các chỉ dẫn cụ thể về chế độ khám sức khỏe định kỳ, mức độ vận động phù hợp, chế độ dinh dưỡng, kế hoạch tài chính và cách duy trì việc làm khi lớn tuổi.
5 nhóm kỹ năng cốt lõi cần chuẩn bị
Theo bác sĩ Mai Xuân Phương, để chương trình phát huy hiệu quả, cần xây dựng bộ tài liệu hướng dẫn cụ thể, tập trung vào 5 nhóm nội dung chính:
- Chăm sóc sức khỏe: dinh dưỡng hợp lý, duy trì vận động, ngủ đủ giấc, kiểm soát cân nặng, không hút thuốc, hạn chế rượu bia, khám sức khỏe định kỳ và phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ.
- Kỹ năng tự chăm sóc: theo dõi sức khỏe, sử dụng thuốc an toàn, phòng ngừa té ngã, nhận biết dấu hiệu bất thường để kịp thời đến cơ sở y tế.
- Chuẩn bị tài chính: lập kế hoạch chi tiêu, tích lũy, tham gia bảo hiểm và chủ động nguồn lực cho giai đoạn không còn thu nhập từ lao động.
- Nghề nghiệp và việc làm: cập nhật kỹ năng, thích ứng với thị trường lao động, sẵn sàng chuyển đổi nghề hoặc tiếp tục làm việc khi có điều kiện.
- Đời sống tinh thần và xã hội: duy trì các mối quan hệ, tham gia hoạt động cộng đồng, sử dụng công nghệ và xây dựng tâm thế tích cực khi bước vào tuổi già.
Lợi ích cho cá nhân, gia đình và xã hội
Việc chuẩn bị từ tuổi trung niên mang lại lợi ích to lớn. Với cá nhân, giúp kéo dài số năm sống khỏe mạnh, giảm nguy cơ bệnh tật, duy trì khả năng tự chăm sóc và hạn chế phụ thuộc khi về già. Gia đình giảm áp lực chăm sóc và chi phí điều trị. Hệ thống y tế có điều kiện chuyển từ tư duy “có bệnh mới chữa” sang chủ động phòng bệnh, phát hiện sớm và quản lý sức khỏe.
“Hệ sinh thái chuẩn bị tuổi già”
Bác sĩ Mai Xuân Phương nhấn mạnh, cần xây dựng “hệ sinh thái chuẩn bị tuổi già” với sự phối hợp của nhiều ngành như y tế, lao động, bảo hiểm, tài chính, giáo dục và chính quyền địa phương. “Già hóa dân số không chỉ là vấn đề của ngành y tế mà là câu chuyện phát triển của cả xã hội. Quan trọng nhất là biến việc chuẩn bị thành những hành động cụ thể mỗi ngày”, ông nói. Truyền thông về già hóa cần khơi dậy khát vọng sống khỏe, sống độc lập thay vì dựa trên nỗi sợ tuổi già.
Bác sĩ Mai Xuân Phương kết luận: “Chuẩn bị cho tuổi già từ tuổi 40 không phải là lo tuổi già đến sớm, mà là chủ động để tuổi già đến đúng lúc trong một cơ thể khỏe mạnh, một tâm thế tích cực, một gia đình vững vàng và một xã hội nhân văn”.
