Không chỉ dừng lại ở vài tà áo dài nơi sảnh lễ tân hay một tiết mục dân gian đón khách, một số khách sạn, khu nghỉ dưỡng quốc tế tại Việt Nam đang đi xa hơn khi biến chính đội ngũ vận hành thành những người kể chuyện văn hóa địa phương. Colin Trần, Tổng quản lý Fusion Suites Vũng Tàu (TP.HCM), thường đặt câu hỏi: “Nếu tháo hết logo của khách sạn, liệu du khách có biết mình đang đứng trên vùng đất nào?” Với anh, câu trả lời không nằm ở những khẩu hiệu quảng bá mà bắt đầu từ những điều rất nhỏ trong cách nhân viên giới thiệu quê hương.
Khi một du khách hỏi nên ăn gì, nhân viên nơi đây không mở danh sách nhà hàng được chuẩn bị sẵn mà mỉm cười giới thiệu quán bánh khọt gia đình vẫn ăn mỗi cuối tuần hay quán lẩu cá đuối mà cha mẹ thường đưa cả nhà đến mỗi dịp sum họp. Với Colin Trần, đó không còn là “thông tin du lịch” mà là ký ức của một người địa phương trao lại cho một lữ khách – thứ khiến một kỳ nghỉ trở nên khó quên.
Văn hóa không còn là một màn trình diễn
Ở Garrya Mù Cang Chải, Tổng quản lý Đức Thịnh tạo ra những cuộc gặp gỡ đủ gần để du khách ngồi xuống bên một nghệ nhân người Mông, nhìn đôi bàn tay đã nhuốm màu sáp ong miệt mài trên tấm vải lanh hay lặng người nghe tiếng khèn ngân lên giữa buổi chiều. Ở đó, người Mông không phải diễn viên; họ đơn giản đang sống cuộc đời của mình và để du khách bước vào một phần của cuộc sống đó.
Tại The Ocean Resort by Fusion Quy Nhơn, Kang Lâm – Tổng quản lý khu nghỉ dưỡng – tin rằng giá trị lớn nhất không nằm ở kiến trúc hay tiện nghi mà ở con người. Hơn 90% nhân sự nơi đây là người Bình Định (cũ, nay là Gia Lai). Họ lớn lên cùng biển, quen với mâm cơm miền Trung và hiểu từng mùa cá. Khi giới thiệu tô bún cá, nồi lẩu gà lá é hay chiếc bánh ít lá gai, nhân viên không đơn thuần kể tên món ăn mà kể về ký ức tuổi thơ, về bữa cơm gia đình hay phiên chợ quê. Du khách không còn cảm giác đang ở trong một khu nghỉ dưỡng quốc tế mà như được một người bạn địa phương mời về nhà dùng bữa.
Thành phố qua lăng kính đời thường
Giữa nhịp sống hiện đại của TP.HCM, Lê Hoàng Vũ – Tổng quản lý Renaissance Saigon – chọn cách kể chuyện rất riêng. Đội ngũ Navigators, những “người dẫn đường” của khách sạn, thay vì đưa khách đến những điểm phải check-in, thường gợi ý bước vào một con hẻm nhỏ, ngồi trên chiếc ghế gỗ bên ly cà phê phin, ăn một bát phở gà hay dạo qua khu chợ buổi sớm. “Chúng tôi không muốn khách chỉ nhìn thấy thành phố, mà muốn họ cảm nhận được cách thành phố đang sống”, anh chia sẻ.
Chính những trải nghiệm đời thường ấy lại là thứ ở lại lâu nhất trong ký ức nhiều du khách. Colin Trần cho biết những lá thư cảm ơn từ khách quốc tế thường nhắc đến không phải địa danh nổi tiếng mà là cảm giác từng thuộc về nơi ấy, dù chỉ trong vài ngày ngắn ngủi. Đó cũng là thước đo thành công của chiến lược bản địa hóa mà anh và các đồng nghiệp đang theo đuổi.
Bản địa hóa cần chiến lược dài hạn
Cả bốn tổng quản lý đều cho rằng bản địa hóa không thể là phong trào nhất thời mà phải là chiến lược phát triển dài hạn. Điều kiện đầu tiên, theo Colin Trần và Đức Thịnh, là cộng đồng phải được hưởng lợi từ chính di sản của mình. Ngư dân phải bán được hải sản với giá trị xứng đáng; người dệt lanh, làm thổ cẩm hay các nghệ nhân địa phương cần có thu nhập ổn định từ chính nghề truyền thống. Khi văn hóa giúp người dân có cuộc sống tốt hơn, họ sẽ gìn giữ nó bằng niềm tự hào chứ không phải bằng những lời kêu gọi bảo tồn.
Điều kiện thứ hai là đầu tư cho con người. Một nhân viên trẻ ở Quy Nhơn (Gia Lai) hay Vũng Tàu (TP.HCM) không thể tự nhiên biết cách kể câu chuyện quê hương bằng ngôn ngữ mà du khách quốc tế có thể đồng cảm. Kang Lâm và Colin Trần nhấn mạnh doanh nghiệp phải kiên trì đào tạo, nuôi dưỡng sự tự tin và tình yêu văn hóa cho đội ngũ địa phương. Những nỗ lực đó cũng cần được đo lường bằng hiệu quả cụ thể như thời gian lưu trú, mức chi tiêu hay tỷ lệ khách quay trở lại, để có thêm nguồn lực tái đầu tư cho cộng đồng.
Cuối cùng là sự liên kết giữa doanh nghiệp, chính quyền, giới nghiên cứu và người dân địa phương để xây dựng những trải nghiệm văn hóa vừa chuẩn xác, vừa giàu sức sống. Khi các bên cùng ngồi lại, du lịch không còn là chuyện riêng của ngành dịch vụ mà trở thành công cụ gìn giữ và lan tỏa bản sắc Việt.
