Một tàu container mang cờ Iran đã xuyên thủng vòng vây trên biển do Hải quân Mỹ triển khai, theo thông tin từ báo VietnamNet. Sự kiện này ngay lập tức thu hút sự chú ý của giới phân tích quân sự và các nhà nghiên cứu địa chính trị, bởi nó đặt ra câu hỏi lớn về hiệu quả của chiến lược trừng phạt đơn phương mà Washington áp dụng nhằm vào Tehran.
Dù chưa có thông tin chi tiết về danh tính con tàu, hành trình cụ thể hay thời điểm xảy ra, nhưng việc nó được mô tả là đã “xuyên thủng vòng vây” cho thấy Hải quân Mỹ có thể đã theo dõi nhưng không thể ngăn chặn. Trong bối cảnh căng thẳng kéo dài tại Trung Đông, đây được xem là một hành động thách thức có chủ đích, củng cố tuyên bố của Iran về quyền tự do hàng hải.
Theo số liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), trung bình mỗi ngày có khoảng 21 triệu thùng dầu thô đi qua eo biển Hormuz, tương đương 20% tiêu thụ toàn cầu. Tuy con tàu liên quan không phải là tàu chở dầu mà là tàu container, vụ việc vẫn diễn ra trên một tuyến hàng hải huyết mạch, nơi Mỹ đặt trọng tâm giám sát.
Bối cảnh căng thẳng hàng hải Iran – Mỹ
Trong suốt hơn hai thập kỷ, Mỹ và Iran đã đối đầu trên nhiều mặt trận, trong đó lĩnh vực vận tải biển trở thành điểm nóng. Chính quyền Washington liên tục đưa hãng tàu container quốc gia Iran (IRISL) và các công ty bảo hiểm, trung gian vận chuyển vào danh sách trừng phạt. Iran bị cắt khỏi hệ thống thanh toán quốc tế, gần như không thể mua tàu mới hoặc đăng kiểm ở các cảng lớn.
Tuy nhiên, Tehran đã phát triển nhiều biện pháp đối phó, bao gồm tắt thiết bị định vị AIS, đổi tên tàu, treo cờ các nước khác và chuyển tải hàng hoá trên biển. Những “bóng ma” trên đại dương này khiến lực lượng hải quân các nước gặp rất nhiều khó khăn trong việc nhận diện mục tiêu.
Theo giới chuyên gia, vòng vây của Mỹ không mang tính chất phong toả quân sự hoàn toàn mà thực chất là mạng lưới giám sát cùng các lệnh răn đe. Việc một tàu container có thể vượt qua được cho thấy mạng lưới đó vẫn còn lỗ hổng, hoặc phía Mỹ cố tình để tránh leo thang.
“Vòng vây” trên biển là gì?
Khái niệm “vòng vây” được dùng có thể hiểu là việc Mỹ điều tàu chiến hoạt động tại các tuyến quốc tế, sẵn sàng yêu cầu dừng tàu để kiểm tra hàng hoá. Mặc dù theo luật biển, các tàu quân sự không có quyền chặn tàu thương mại quá cảnh, Washington vẫn dựa vào các nghị quyết của HĐBA về cấm vận vũ khí nhằm vào Iran và các biện pháp đơn phương để thực thi.
Trong vài năm gần đây, Hải quân Mỹ từng bắt giữ một số tàu chở dầu Iran trên biển, cáo buộc chúng vi phạm lệnh trừng phạt. Tuy nhiên, với tàu container, việc kiểm tra càng phức tạp hơn do khối lượng hàng hoá lớn và nguồn gốc đa dạng. Nhiều tàu chở hàng tiêu dùng hoặc nguyên vật liệu, khó quy kết là liên quan đến chương trình tên lửa hay vũ khí của Iran.
Chính vì vậy, việc “xuyên thủng” được hiểu là con tàu không dừng lại để kiểm tra, hoặc đã nhanh chóng di chuyển ra khỏi khu vực tuần tra trước khi lực lượng Mỹ có phản ứng.
Hệ quả địa chính trị và an ninh năng lượng
Ngay sau khi VietnamNet đăng tải thông tin, nhiều trang báo quốc tế đã dẫn lại, nhìn nhận đây là một đòn giáng vào thể diện của Washington trong việc duy trì sức ép tối đa. Tehran được cho là sẽ tận dụng sự kiện này để tuyên truyền rằng Iran không hề bị cô lập, rằng nước này vẫn có thể giao thương với thế giới bất chấp sự hiện diện của hạm đội Mỹ.
Điều này có thể ảnh hưởng đến tâm lý các nhà đầu tư và hãng tàu quốc tế. Một số hãng tàu từng lo ngại rủi ro bị bắt giữ khi hợp tác với Iran. Nhưng nếu việc vượt qua “vòng vây” trở nên phổ biến, các công ty bảo hiểm có thể tính lại phí bảo hiểm, hoặc các quỹ đầu tư rục rịch quay lại tuyến vận tải này, làm giảm hiệu quả của các lệnh trừng phạt.
Trên phương diện năng lượng, dù tàu container không ảnh hưởng trực tiếp đến chuỗi cung ứng dầu mỏ, sự việc cho thấy cán cân an ninh tại eo biển Hormuz đang thay đổi. Nếu xung đột leo thang, không loại trừ khả năng các tàu container cũng bị hư hại, khiến chi phí vận chuyển và bảo hiểm tăng vọt, tác động tiêu cực đến lạm phát toàn cầu.
Mỹ sẽ phản ứng ra sao?
Giới quan sát cho rằng Washington có thể đáp trả bằng cách siết chặt hơn nữa theo dõi qua vệ tinh, tăng cường chia sẻ thông tin tình báo với các đồng minh như Anh, Pháp, Ấn Độ. Ngoài ra, Mỹ có thể chỉ định nhiều tổ chức trung chuyển hoặc bến cảng tiếp nhận tàu Iran là các thực thể bị trừng phạt, tạo áp lực gián tiếp.
Tuy nhiên, lựa chọn can thiệp quân sự trực tiếp bị đánh giá là quá rủi ro. Tấn công một tàu thương mại không chỉ vi phạm luật pháp quốc tế mà còn có thể gây rối loạn giao thông hàng hải, kéo theo nhiều hệ luỵ khó lường. Mỹ nhiều khả năng sẽ giữ phản ứng hạn chế, hoặc chỉ lên án chính trị, trong bối cảnh nước này đang tập trung cho các chiến dịch khác trên toàn cầu.
Sự kiện tàu container Iran xuyên thủng vòng vây sẽ không phải là lần cuối. Nó đặt ra yêu cầu cấp thiết cho các cường quốc trong việc tìm kiếm cơ chế kiểm soát hàng hải thông minh hơn – nơi mà công nghệ giám sát thay cho súng và tàu chiến. Đồng thời, đây cũng là hồi chuông cho thấy các lệnh trừng phạt đơn phương đang dần mất hiệu lực trong một thế giới đa cực.
