Giữa đại ngàn Cát Tiên, hai người phụ nữ Ka Hương và Anetta, mỗi người một vai trò, đang thầm lặng viết nên câu chuyện bảo vệ rừng gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Ka Hương, người Châu Mạ, là cầu nối đưa mô hình Katien safari đến với buôn làng Tà Lài. Anetta, người Ê Đê từng hơn 120 lần chinh phục hang Sơn Đoòng, là người trực tiếp vận hành đội ngũ, biến những người nông dân thành hướng dẫn viên, đầu bếp, người giữ rừng.
Ka Hương - Mươi Đòng của buôn làng
Ở làng Tà Lài (xã Tà Lài, TP. Đồng Nai), Ka Hương được trẻ em Châu Mạ và S'tiêng gọi là Mươi Đòng – người mẹ cả. Ở tuổi 30, cô không chỉ phục dựng cồng chiêng, dạy tiếng Anh miễn phí cho buôn làng, quảng bá văn hóa bản địa mà còn là người kết nối mô hình du lịch Katien safari với cộng đồng. Sinh ra và lớn lên cùng rừng, Ka Hương học được cách nhận biết dấu chân thú, phân biệt mùi của sóc, nai, vượn và cả mùi hổ. Cô tâm sự: 'Từ khi người Châu Mạ về khu tái định cư, cả làng theo nghề nông, quỹ đất không nở thêm, ngày một đông, được mùa mất giá, được giá mất mùa. Nhiều phụ huynh chỉ biết đọc và ký tên, nhà có 3-4 mặt con, đến mùa tựu trường là cơ cực trăm bề.'
Nhận thấy rừng là hướng quay về, Ka Hương tìm đến ông Nguyễn Châu Á, nhà sáng lập Oxalis, và được mời đến Tân Hóa (nay là xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị) – làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2023. Chuyến đi giúp cô nhận ra: 'Buôn làng nơi tôi sống có tri thức bản địa về rừng, có nghệ thuật dệt thổ cẩm, có đội cồng chiêng… chỉ là chưa biết cách chuyển lợi thế thành sinh kế.' Khi mô hình Katien safari ra đời tại Vườn quốc gia Cát Tiên, Ka Hương dùng uy tín của mình để kết nối những thanh niên quen nương rẫy, phu hồ, cùng phụ nữ buôn làng tham gia đội hình du lịch. 12 cư dân Tà Lài được tuyển từ lớp tiếng Anh của Ka Hương và đội cồng chiêng do cô phục dựng, làm những công việc lần đầu tiên: đồng hành cùng du khách, kể về rừng, rà phá bẫy thú, nấu món ăn truyền thống.
Anetta - Từ Sơn Đoòng đến đại ngàn Cát Tiên
Anetta, cô gái Ê Đê nhỏ bé với kỷ lục hơn 120 lần dẫn khách chinh phục Sơn Đoòng, được điều chuyển đến Cát Tiên. Thử thách lớn nhất không phải những cung đường nóng ẩm hay đêm ngủ giữa rừng già, mà là xây dựng đội ngũ người bản địa chưa biết đến du lịch. Nhờ Ka Hương, Anetta tiếp cận những người Châu Mạ đầu tiên. Cô nhớ lại: 'Mọi người dè dặt lắm, chị em sợ chỉ quen nấu cơm nhà, cánh đàn ông ngại đưa khách đi rừng. Tôi phải lựa lời, và chọn cách làm cùng họ.' Trong những chuyến đầu, Anetta trực tiếp hướng dẫn chế biến từng món ăn, điều chỉnh khẩu vị, động viên mọi người. Sự kiên nhẫn giúp nỗi sợ biến mất, nhường chỗ cho tự tin.
Sinh ra ở Tây Nguyên, Anetta hiểu văn hóa cộng đồng và xây dựng niềm tin bằng những điều nhỏ: trả công đúng hẹn, phân chia việc công bằng. Đội hình Katien safari phát triển vững chắc, ưu tiên chất lượng hơn mở rộng ồ ạt. Điều khiến Anetta tâm đắc là sự thay đổi nhận thức: khi chị em từng ngại nấu ăn nay háo hức học món mới, khi những người khuân vác người Mạ tự tin dẫn khách xuyên rừng. Cuối mỗi hành trình, du khách được ăn trong gia đình người Mạ. Ka Mùi, học trò của Ka Hương, đầu bếp của Katien safari, run run nói: 'Đồ ăn này nấu theo kiểu người Mạ, trước giờ chỉ nấu cho chồng con chứ chưa nấu cho khách lạ bao giờ.'
Ka Hương và Anetta, mỗi người một cách, đang chứng minh rằng bảo vệ rừng không chỉ bằng công nghệ mà còn bằng lòng tin, sự đồng hành và cơ hội để người dân địa phương viết nên tương lai của buôn làng, của mảng xanh Cát Tiên quý giá.
