Một nghiên cứu quy mô lớn vừa được công bố trên tạp chí Clinical Gastroenterology and Hepatology cho thấy thói quen uống cà phê hàng ngày, kể cả với lượng lớn, có liên quan đến việc giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh gan và ung thư gan. Theo CNN, nghiên cứu dựa trên dữ liệu theo dõi hơn 354.000 người tham gia trong hơn một thập kỷ.
Lợi ích bảo vệ gan từ cà phê
TS.BS Hyunseok Kim, chuyên khoa gan tại Trung tâm Y tế Cedars-Sinai (Los Angeles, Mỹ), tác giả chính của nghiên cứu, nhận định đây có thể là bộ dữ liệu theo dõi dài hạn toàn diện nhất từ trước đến nay về tác động của cà phê đối với sức khỏe gan. Đáng chú ý, nhóm nghiên cứu quan sát thấy lợi ích tương tự ở cả những người uống cà phê không chứa caffeine (decaf), từ đó đặt giả thuyết rằng cơ chế bảo vệ gan của cà phê không đến từ caffeine, mà có thể đến từ tác dụng chống oxy hóa của loại thức uống này.
Uống càng nhiều, nguy cơ càng giảm
Trong nghiên cứu, các nhà khoa học đánh giá bệnh gan thông qua số ca xơ gan – tình trạng tổn thương và sẹo hóa vĩnh viễn ở gan, hậu quả của nhiều bệnh gan mạn tính như gan nhiễm mỡ, viêm gan virus, bệnh gan do rượu. Xơ gan hiện ảnh hưởng đến hơn 58 triệu người trên toàn cầu và gây tử vong cho gần 1,5 triệu người mỗi năm. Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu cũng theo dõi tỷ lệ mắc ung thư biểu mô tế bào gan – loại ung thư gan phổ biến nhất, với khoảng 685.000 ca mắc mới và hơn 597.000 ca tử vong mỗi năm trên thế giới.
Kết quả cho thấy mức độ bảo vệ gan có xu hướng tăng theo lượng cà phê tiêu thụ:
- 1-2 cốc/ngày: giảm 20% nguy cơ xơ gan, 24% nguy cơ ung thư gan, 31% nguy cơ tử vong liên quan đến gan
- 3-4 cốc/ngày: giảm 35% nguy cơ xơ gan và ung thư gan, 41% nguy cơ tử vong liên quan đến gan
- Từ 5 cốc/ngày trở lên: giảm 32% nguy cơ xơ gan, 47% nguy cơ ung thư gan, 42% nguy cơ tử vong liên quan đến gan
Ngoài dữ liệu dịch tễ, nghiên cứu còn sử dụng kỹ thuật chụp cộng hưởng từ (MRI) tiên tiến, cho thấy nhóm uống cà phê có chỉ số protein gan khỏe mạnh hơn, ít mỡ và viêm gan hơn.
Cơ chế bảo vệ và lợi ích sức khỏe khác
TS.BS Hyunseok Kim cho biết chất chống oxy hóa trong cà phê – bất kể có chứa caffeine hay không – có thể làm giảm hoạt hóa các con đường tín hiệu hoặc protein gây viêm và xơ hóa trong gan. Trước đó, nhiều nghiên cứu khác cũng ghi nhận việc uống cà phê có liên quan đến giảm nguy cơ mắc đái tháo đường type 2, bệnh tim mạch, suy tim, đột quỵ, sa sút trí tuệ và một số bệnh mạn tính khác.
Cẩn trọng với đường và chất tạo ngọt
Nghiên cứu cũng ghi nhận nhóm người pha cà phê với đường hoặc chất tạo ngọt vẫn có mức giảm nguy cơ tương tự, dù thấp hơn đôi chút. Tuy nhiên, TS Kim cảnh báo nhóm này có chỉ số viêm gan cao hơn – yếu tố có thể góp phần gây gan nhiễm mỡ. Hiệp hội Tim mạch Mỹ khuyến nghị lượng đường bổ sung không vượt quá 6% tổng năng lượng nạp vào mỗi ngày – tương đương khoảng 36 g (9 thìa cà phê) với nam giới và 26 g (6 thìa cà phê) với nữ giới.
Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) khuyến cáo không nên nạp quá 400 mg caffeine/ngày đối với người trưởng thành khỏe mạnh – tương đương khoảng 2-3 cốc cà phê 350 ml. Để tránh ảnh hưởng giấc ngủ, giới chuyên gia khuyên nên ngừng uống cà phê ít nhất 6 tiếng trước giờ ngủ, thậm chí không uống sau 15h.
Hạn chế của nghiên cứu
Nhóm tác giả thừa nhận một số hạn chế quan trọng. Lượng cà phê tiêu thụ chỉ được ghi nhận tại hai thời điểm – đầu nghiên cứu và khi chụp MRI (sau hơn 10 năm) – khoảng thời gian đủ dài để nhiều yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến kết quả. Ngoài ra, hơn 90% người tham gia là người gốc Âu và có ý thức chăm sóc sức khỏe tương đối cao, trong khi chỉ khoảng 10% tổng số người tham gia được chụp MRI. TS Kim thừa nhận điều này có thể tạo ra một số thiên lệch nhất định, và cần thêm nghiên cứu để xác nhận liệu lợi ích này có tương tự ở các nhóm dân tộc đa dạng hơn, như dân số Mỹ, hay không.
Lưu ý với người Việt
Các con số 4-5 cốc/ngày trong nghiên cứu áp dụng cho cà phê hòa tan, pha máy/lọc hoặc decaf, mỗi tách khoảng 200-240ml, pha loãng hơn nhiều so với cà phê Việt. Không nên hiểu là 5 cốc cà phê phin hay cà phê đen/sữa đá kiểu Việt Nam, vốn đặc hơn, dùng nhiều bột cà phê hơn cho mỗi lần pha nên hàm lượng caffeine trên mỗi cốc thường cao hơn đáng kể. Việc uống 4-5 cốc cà phê phin/ngày có thể khiến tổng lượng caffeine nạp vào vượt xa mức khuyến nghị 400mg/ngày của FDA, gây tim đập nhanh, mất ngủ, lo âu. Vì vậy, uống càng nhiều càng tốt cho gan không phải là thông điệp nên áp dụng máy móc với thói quen uống cà phê đậm phổ biến tại Việt Nam.
