Cuốn sách "Diện mạo Tân Thế Giới của Columbus" của tác giả Charles C. Mann mang đến một góc nhìn hoàn toàn mới về cuộc phát kiến châu Mỹ. Thay vì tập trung vào việc người châu Âu thay đổi châu Mỹ ra sao, Mann lại tập trung vào việc châu Mỹ thay đổi thế giới như thế nào. Sự thay đổi ấy diễn ra trên nhiều phương diện: kinh tế, văn hóa, con người, sinh thái học… mà tác giả gọi bằng thuật ngữ: Cuộc trao đổi Columbus. Cuốn sách do Huy Hoàng và NXB Dân trí phát hành.
Xuất thân và tham vọng của Columbus
Christopher Columbus, hay Cristoforo Colombo, sinh ra trong một gia đình thợ dệt nghèo khó tại Genoa, Italy. Cha của ông luôn sống trong cảnh nợ nần và túng quẫn, điều này khiến Columbus cảm thấy xấu hổ suốt đời. Từ khi còn trẻ, ông đã nỗ lực lập công để củng cố thân phận và che giấu nguồn gốc xuất thân của mình. Ông đổi tên nhiều lần: từ Cristoforo Colombo ở Genoa, sang Cristovao Colombo khi ở Bồ Đào Nha, và cuối cùng là Cristóbal Colón từ năm 1485 khi chuyển tới Tây Ban Nha.
Nỗ lực thuyết phục các hoàng gia
Columbus dành nhiều năm cầu xin sự hỗ trợ từ các vị vua Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha cho chuyến hải hành về phía Tây. Trong thời gian đó, ông sống ở một tu viện dòng Francisco ở miền Nam Tây Ban Nha, nơi chịu ảnh hưởng của những lời tiên tri của Joachim di Fiore – một người sống vào thế kỷ XII, tin rằng nhân loại sẽ bước vào thời kỳ ân phước tâm linh sau khi Thiên chúa giáo giành lại Jerusalem. Colón tin rằng chuyến hải hành của ông không chỉ mang lại giàu có cho riêng mình mà còn hiện thực hóa lời tiên tri về một cuộc viễn chinh mới. Ông dự đoán: “Việc giao thương với Trung Quốc sẽ khiến tiền bạc đổ về Tây Ban Nha, nhiều đến nỗi chỉ trong ba năm, nhà vua sẽ đủ khả năng lên kế hoạch cho cuộc chinh phạt Vùng Đất Thánh”.
Diện mạo và tính cách
Theo mô tả của Hernán, con trai bất hợp pháp của Đô đốc, Columbus là “một người lực lưỡng với tầm vóc cao lớn hơn bình thường”, có mái tóc ngả màu trắng bạc, “đôi mắt màu xanh nhạt”, chiếc mũi khoằm và đôi gò má nhợt nhạt dễ bị ửng đỏ lên. Ông là người lanh lợi, tính khí thất thường và dễ thay đổi. Mặc dù dễ nổi nóng nhưng Colón, theo Hernán nhớ lại, là người “cực lực chống thói chửi thề và ăn nói báng bổ, đến mức tôi thề rằng tôi chưa bao giờ nghe ông thốt ra bất cứ lời nguyền rủa nào nặng hơn câu ‘thề có Thánh Fernando’”.
Tranh cãi về đài tưởng niệm
Một đài tưởng niệm vĩ đại dành cho Columbus đã được đề xuất bởi del Monte y Tejada, người coi Colón là thiên sứ của Thượng đế và các chuyến hải hành của ông là kết quả của “ý chỉ thần thánh”. Tuy nhiên, phải mất gần 1,5 thế kỷ đài tưởng niệm mới được xây xong. Sự chậm trễ này một phần do điều kiện kinh tế: đa số các nước ở bán cầu này từng quá nghèo đến nỗi không thể ném tiền vào việc xây bức tượng khổng lồ trên một hòn đảo xa xôi. Nhưng động thái đó cũng phản ánh sự băn khoăn ngày càng tăng về chính con người Đô đốc. Khi biết những điều ngày nay đã biết về số phận của người Anh-điêng ở Hispaniola, nhóm chỉ trích đặt câu hỏi liệu có nên xây dựng bất cứ tượng đài nào để ghi nhớ những chuyến hải hành của ông hay không. Thật khó để đi đến câu trả lời xác đáng, dù chi tiết cuộc đời ông nằm trong số những tài liệu được ghi chép tốt nhất thời bấy giờ, với ấn bản mới nhất về tuyển tập những ghi chép của ông có độ dày lên tới 536 trang khổ nhỏ.
