Lướt video ngắn hàng giờ đã trở thành thói quen phổ biến, kéo theo hội chứng 'thối não' (brain rot) – thuật ngữ từng được dùng để tự giễu nay được chuyên gia nhìn nhận như vấn đề sức khỏe tâm thần đáng lo ngại.
Thực trạng: Hàng giờ 'dán mắt' vào video ngắn
Cẩm Vân (22 tuổi, Hà Nội) mỗi ngày dành 5-7 tiếng lướt TikTok từ lúc thức dậy đến khi đi ngủ. Đức Thắng (32 tuổi) ngồi hàng giờ tại quán cà phê, không làm việc, không trò chuyện, chỉ vuốt màn hình liên tục. 'Càng xem càng mệt mỏi, đầu óc trống rỗng, nhưng cứ bỏ điện thoại xuống một lúc là lại cầm lên', anh nói.
Những hình ảnh này ngày càng phổ biến, phản ánh tác động của việc tiêu thụ quá mức nội dung ngắn, liên tục trong thời đại số.
Chuyên gia: Não không 'thối' mà đang học cách vận hành mới
Trao đổi với Tri Thức - Znews, thạc sĩ tâm lý lâm sàng Hoàng Quốc Lân, thành viên Hội Tâm lý trị liệu Việt Nam, cho biết 'thối não' không phải bệnh lý chính thức. 'Xã hội dùng cụm từ này để diễn tả cảm giác mất dần khả năng tập trung, suy nghĩ sâu và kiên nhẫn với công việc cần nhiều thời gian', ông giải thích.
Theo chuyên gia, não bộ vốn bị hấp dẫn bởi sự mới lạ, bất ngờ và cảm xúc mạnh. Video ngắn được thiết kế hoàn hảo để khai thác điều này. 'Não đang học kiểu vận hành mới: quen với tốc độ nhanh, kích thích liên tục và ngày càng khó chịu với trải nghiệm chậm', ông Lân nói.
Cơ chế gây nghiện: Như đứng trước bàn tiệc không dứt
Ông Lân ví việc lướt video ngắn giống như đứng trước bàn tiệc với hàng trăm món ăn liên tục được dọn ra. Não chưa kịp 'tiêu hóa' món này thì món khác đã xuất hiện. Mỗi lần vuốt màn hình là một lần tìm kiếm phần thưởng. Tính chất không thể đoán trước khiến não luôn ở trạng thái chờ đợi, tạo cơ chế củng cố hành vi mạnh mẽ.
'Nó khiến con người rất khó dừng lại vì não luôn nghĩ rằng chỉ cần vuốt thêm một lần nữa sẽ gặp thứ thú vị hơn', chuyên gia phân tích. Khi lặp lại nhiều giờ mỗi ngày, não quen với nhịp kích thích cao, khiến đọc sách, học tập trở nên 'nhạt' hơn.
Dấu hiệu lệ thuộc và vòng xoáy xóa - cài ứng dụng
Không chỉ trẻ em, nhiều người trưởng thành cũng khó đọc hết bài báo dài hay duy trì tập trung trong cuộc họp. Theo ông Lân, video ngắn là một yếu tố góp phần. 'Não thích nghi với những gì ta làm thường xuyên. Khi quen tiếp nhận thông tin trong vài chục giây, ta mất kiên nhẫn với nội dung dài hơn', ông nói.
Ranh giới giữa giải trí và lệ thuộc nằm ở mức độ mất kiểm soát. Nếu nhiều lần muốn giảm thời gian xem nhưng không thể, hoặc việc lướt video ảnh hưởng đến công việc, học tập, giấc ngủ, các mối quan hệ – đó là dấu hiệu cần lưu ý. Nhiều người liên tục xóa rồi cài lại ứng dụng, vì họ tìm kiếm cảm giác dễ chịu tức thì sau ngày căng thẳng. 'Cái khó không nằm ở việc xóa mạng xã hội, mà ở việc tìm cách lành mạnh hơn để thư giãn và điều chỉnh cảm xúc', chuyên gia nhận định.
