Nhiều phụ huynh bất lực khi con cái nghiện video ngắn, không chỉ vì thời gian sử dụng mà còn vì những tác động tiềm ẩn đến tâm lý và sự phát triển của trẻ. Chị Mai Hằng (32 tuổi, Hà Nội) thừa nhận từng nghĩ việc cho con xem video ngắn vài phút không đáng ngại, nhưng giờ đây con chị đã nghiện, không thể rời mắt khỏi màn hình. Anh Phong Nguyễn (38 tuổi) cũng chia sẻ sự bất lực trước sức hút của các nền tảng video ngắn và đang tìm cách ngăn chặn ảnh hưởng tiêu cực đến con cái.
Tác động sâu sắc đến tâm lý trẻ
Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Hoàng Quốc Lân, thành viên Hội Tâm lý trị liệu Việt Nam, cho rằng nhiều phụ huynh chỉ thấy tác động dễ nhận biết như mất tập trung hay thiếu kiên nhẫn, trong khi nguy cơ lớn hơn nằm ở sự phát triển tâm lý. Theo chuyên gia, việc tiếp xúc quá nhiều với nội dung ngắn từ sớm có thể ảnh hưởng đến cách trẻ học điều chỉnh cảm xúc. "Khi trẻ buồn, chán hoặc khó chịu và ngay lập tức được xoa dịu bằng màn hình, các em sẽ ít có cơ hội học cách tự đối diện với cảm xúc của mình. Về lâu dài, trẻ dễ phụ thuộc vào những kích thích bên ngoài để giải tỏa căng thẳng", ông phân tích.
Ông nhấn mạnh video ngắn không trực tiếp gây ra rối loạn lo âu hay trầm cảm, nhưng việc sử dụng quá mức có thể làm gia tăng các yếu tố nguy cơ như thiếu ngủ, giảm vận động thể chất, ít tương tác trực tiếp với gia đình và bạn bè, cũng như thường xuyên so sánh bản thân trên mạng xã hội. Một hệ quả khác ít được chú ý là trẻ ngày càng khó chịu đựng cảm giác buồn chán. "Khả năng chấp nhận những khoảng thời gian không có kích thích thực ra là một kỹ năng tâm lý rất quan trọng. Nếu trẻ luôn cần một nguồn giải trí liên tục, các em sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong học tập, duy trì động lực và quản lý cảm xúc khi trưởng thành", thạc sĩ Hoàng Quốc Lân nói.
Theo chuyên gia, điều đáng lo nhất không phải là trẻ xem bao nhiêu video mỗi ngày, mà là việc đó có đang lấy đi những trải nghiệm cần thiết để phát triển khả năng tập trung, tự điều chỉnh cảm xúc và xây dựng sức khỏe tinh thần hay không.
Giải pháp cai nghiện video ngắn
ThS. Hoàng Quốc Lân cho biết, dù lướt video ngắn trong thời gian dài có thể làm suy giảm khả năng tập trung, não bộ vẫn có khả năng phục hồi nhờ đặc tính thích nghi. Tuy nhiên, quá trình này đòi hỏi sự kiên trì và thay đổi bền vững trong thói quen hàng ngày. Với trẻ em đã quen xem video ngắn nhiều giờ mỗi ngày, chuyên gia khuyến cáo phụ huynh không nên cấm đoán đột ngột, mà nên giảm dần thời lượng sử dụng, kết hợp các công cụ nhắc nhở hoặc giới hạn thời gian trên thiết bị.
Bên cạnh đó, người lớn có thể chủ động "đào tạo" thuật toán bằng cách tìm kiếm video học tập, chia sẻ kiến thức chuyên sâu, đồng thời cài đặt bộ lọc hoặc ẩn tính năng video ngắn. Hoạt động thể chất cũng đóng vai trò quan trọng: trẻ nên dành ít nhất 30 phút mỗi ngày cho các môn thể thao như bơi lội, bóng rổ, chạy bộ hoặc đạp xe với cường độ từ trung bình đến mạnh. Ngoài ra, phụ huynh nên hạn chế cho trẻ sử dụng điện thoại trước giờ đi ngủ, vì ánh sáng màn hình có thể làm giảm chất lượng giấc ngủ, ảnh hưởng đến khả năng ghi nhớ và tập trung.
Đối với người trưởng thành, việc lấy lại khả năng tập trung có thể bắt đầu từ những thay đổi nhỏ như đọc sách 10-15 phút mỗi ngày, chỉ làm một việc tại một thời điểm, đi bộ không mang theo điện thoại, tập thể dục hoặc thực hành chánh niệm.
Anh Thế Anh (Hà Nội) cho rằng việc hạn chế trẻ tiếp xúc với video ngắn không thể chỉ trông chờ vào nỗ lực của mỗi gia đình. Áp lực công việc khiến nhiều cha mẹ không còn đủ thời gian và năng lượng để đồng hành cùng con. "Cần có giải pháp quyết liệt, đồng bộ từ quản lý, pháp luật, nhà trường và gia đình", anh nói. Anh cũng kêu gọi sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường, các nền tảng công nghệ và cơ quan quản lý để xây dựng một môi trường Internet an toàn hơn cho trẻ em.
Giáo sư Ryoko Chiba trong cuốn sách Sống khỏe mạnh không phụ thuộc vào thuốc nhấn mạnh nguyên tắc "ngắn và cụ thể" khi sử dụng thuốc, nhưng để thực sự khỏe mạnh, mỗi người cần thay đổi thói quen sống và cách suy nghĩ.
