Động lực then chốt cho phát triển nhanh, bền vững
Ngày 7/1/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, xác định văn hóa và con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh và động lực then chốt cho phát triển nhanh, bền vững đất nước. Chưa đầy bốn tháng sau, Quốc hội thông qua Nghị quyết số 28/2026/QH16, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, với nhiều chính sách đặc thù về nguồn lực tài chính, đãi ngộ tài năng và thúc đẩy công nghiệp sáng tạo.
Qua nhiều thời kỳ, Đảng luôn nhất quán xác định văn hóa giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Từ Nghị quyết 05-NQ/TW năm 1987, Nghị quyết Trung ương 5 (khóa 8) năm 1998, đến Nghị quyết 33 (khóa 11) năm 2014, các văn bản đã định hướng phát triển văn hóa. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy khoảng cách giữa vị thế được khẳng định và nguồn lực dành cho văn hóa còn lớn: đầu tư hạn chế, cơ chế huy động xã hội chưa hiệu quả, nhiều tiềm năng văn hóa chưa được chuyển hóa thành giá trị kinh tế và xã hội.
Điểm mới: Văn hóa là nguồn tài nguyên tạo giá trị
Nghị quyết 80 ra đời trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên mới, đòi hỏi đột phá. Lần đầu tiên, văn hóa được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với kinh tế, đổi mới sáng tạo, sức mạnh mềm quốc gia và năng lực cạnh tranh toàn cầu. Văn hóa không chỉ được gìn giữ, bảo tồn mà còn là nguồn tài nguyên đặc biệt tạo ra giá trị gia tăng, việc làm, doanh thu và lợi ích lâu dài. Cách tiếp cận này phù hợp với xu thế thế giới, như UNESCO từng khẳng định tại MONDIACULT 2022: văn hóa cần được coi là mục tiêu toàn cầu độc lập, ngang hàng với kinh tế, xã hội và môi trường.
Nghị quyết 80 xác định mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp đến năm 2030, tầm nhìn 2045, nhấn mạnh vai trò chủ thể của nhân dân, sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước. Nghị quyết cũng yêu cầu khắc phục hạn chế, chủ động nắm bắt thời cơ, thúc đẩy phát triển văn hóa xứng tầm quốc gia phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Nghị quyết 28: Tháo gỡ điểm nghẽn về nguồn lực
Nếu Nghị quyết 80 định hướng chiến lược, Nghị quyết 28 tập trung vào cơ chế triển khai. Điểm đột phá là quy định Nhà nước bảo đảm chi cho văn hóa hằng năm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước, tăng dần theo yêu cầu thực tiễn, đồng thời khuyến khích huy động nguồn lực xã hội. Đây là lần đầu tiên “mức sàn” ngân sách văn hóa được pháp lý hóa bằng nghị quyết của Quốc hội, tạo cơ sở giám sát thực thi.
Nghị quyết 28 cũng cho phép thí điểm mô hình Quỹ văn hóa, nghệ thuật theo phương thức hợp tác công-tư, vận hành theo nguyên tắc thị trường, chấp nhận rủi ro, hỗ trợ ý tưởng sáng tạo tiềm năng. Đây là bước tiến trong tư duy quản lý văn hóa, vì sáng tạo nghệ thuật khó đo đếm bằng tiêu chí hành chính hay tài chính truyền thống. Nhiều tác phẩm có giá trị xã hội lớn nhưng khó thu hồi vốn; chấp nhận rủi ro sẽ tạo cơ hội cho những thử nghiệm mới.
Nghị quyết cũng mở đường hình thành các cụm công nghiệp và khu công nghiệp sáng tạo văn hóa, kết nối hệ sinh thái sáng tạo từ nghiên cứu, thiết kế, sản xuất đến thương mại hóa. Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đã ký Quyết định 875/QĐ-TTg ban hành Kế hoạch triển khai, giao 7 nhiệm vụ trọng tâm cho các bộ, ngành, địa phương thực hiện từ ngày 1/7/2026, bảo đảm đồng bộ, hiệu quả, tránh chồng chéo và lãng phí.
Thách thức: Cân bằng giá trị kinh tế và văn hóa
Mở rộng không gian cho văn hóa tham gia vào đời sống kinh tế-xã hội đặt ra thách thức mới. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều quốc gia đối diện nghịch lý: công nghiệp văn hóa tăng trưởng mạnh nhưng đời sống văn hóa nghèo đi. Khi doanh thu trở thành tiêu chí chính, sản phẩm văn hóa dễ chạy theo thị hiếu ngắn hạn, trong khi các giá trị định hình thẩm mỹ, bồi đắp nhân cách, gìn giữ bản sắc có nguy cơ bị xem nhẹ.
Nghị quyết 80 không chỉ xem văn hóa là động lực tăng trưởng mà còn nhấn mạnh vai trò điều tiết: văn hóa tham gia tạo ra của cải vật chất nhưng định hướng tăng trưởng phục vụ con người; tạo giá trị kinh tế nhưng không đánh đổi giá trị cốt lõi làm nên bản sắc dân tộc. Thành công của chính sách văn hóa giai đoạn mới sẽ được đo bằng khả năng hình thành sản phẩm, dịch vụ văn hóa vừa cạnh tranh trên thị trường, vừa bồi đắp hệ giá trị Việt Nam, tạo môi trường văn hóa lành mạnh, giàu bản sắc và khơi dậy khát vọng vươn lên của dân tộc. (Còn nữa)
