Mộ cổ bát giác 100 năm Sài Gòn: Nơi an nghỉ hậu duệ tứ phú hào và nhà sáng lập nước mắm Liên Thành
Phóng viên Báo Thanh Niên đã tìm đến khu mộ cổ hình bát giác gần 100 năm tuổi tọa lạc trên đường Thoại Ngọc Hầu, thuộc quận Tân Phú cũ, TP.HCM. Đây là nơi lưu giữ dấu tích quan trọng của hậu duệ gia tộc từng thuộc hàng "tứ phú hào" nổi tiếng đất Sài Gòn xưa, đồng thời là nơi an nghỉ của người sáng lập hãng nước mắm Liên Thành danh tiếng.
Gia tộc giàu thứ ba Sài Gòn xưa và mối liên hệ với nước mắm Liên Thành
Khu mộ cổ là nơi yên nghỉ của ông Nguyễn Quý Anh và bà Lý Thu Liên. Bà Lý Thu Liên chính là hậu duệ đời thứ ba của ông Lý Tường Quan, thường được biết đến với tên gọi Bá hộ Xường. Ông từng xuất hiện trong câu nói quen thuộc: "Nhất Sỹ, nhì Phương, tam Xường, tứ Định", xếp ông vào hàng người giàu thứ ba của Sài Gòn thời xưa.
Theo sách Gia phả họ Lý ở 2 huyện Bình Dương Tân Long - Phủ Tân Bình do Trung tâm Nghiên cứu và thực hành gia phả thuộc Hội Khoa học Lịch sử TP.HCM hoàn thành năm 2011, ông Lý Thanh Vân – con trưởng của Bá hộ Xường – từng giữ chức thông sự trong chính quyền. Con gái ông là bà Lý Thu Liên, một giáo sư của trường Áo Tím xưa (nay là trường Nguyễn Thị Minh Khai), đã kết hôn với ông Nguyễn Quý Anh.
Công trình kiến trúc độc đáo bằng đá cẩm thạch Pháp
Không chỉ là di tích gần một thế kỷ, khu mộ của ông Nguyễn Quý Anh và bà Lý Thu Liên còn gây ấn tượng mạnh bởi kiến trúc độc đáo. Công trình được xây dựng bằng đá cẩm thạch nhập khẩu từ Pháp và đã được UBND TP.HCM xếp hạng di tích cấp thành phố vào năm 2011.
Điểm nhấn đặc biệt của công trình là nhà mồ hình bát giác cao, với các chi tiết hoa văn được chạm khắc tinh xảo. Bên trong là khu song táng rộng khoảng 50 m², sử dụng đá cẩm thạch Pháp, kết hợp hài hòa giữa kiến trúc Đông và Tây.
Hai ngôi mộ được xây cách nhau gần 1 mét: mộ ông Nguyễn Quý Anh nằm bên phải (xây năm 1938) và mộ bà Lý Thu Liên ở bên trái (xây năm 1954). Trên nắp mộ là những hoa văn hình tròn được chạm khắc tỉ mỉ, thể hiện sự chăm chút trong từng chi tiết.
Ông Nguyễn Quý Anh: Nhà cải cách và sáng lập nước mắm Liên Thành
Ông Nguyễn Quý Anh (1883 – 1938), sinh tại Phan Thiết, là con của nhà yêu nước Nguyễn Thông. Không chỉ là một trí thức, ông còn là nhà cải cách Duy Tân tiêu biểu, một trong sáu thành viên sáng lập Dục Thanh học hiệu ở Phan Thiết, Lâm Đồng, và tham gia lãnh đạo Liên Thành thư xã, Liên Thành thương quán (nước mắm Liên Thành) đầu thế kỷ 20.
Khu mộ cổ và di tích lân cận
Đáng chú ý, cách khu mộ cổ hình bát giác này khoảng 30 mét là khu mộ của Bá hộ Xường và vợ là bà Nguyễn Thị Lâu, được xây dựng từ năm 1896 trên đường Phú Thọ Hòa, quận Tân Phú cũ. Khu mộ này cũng đã được công nhận là di tích cấp thành phố.
Ông Lâm Huỳnh (64 tuổi), người trực tiếp trông coi khu mộ cổ, cho biết khuôn viên rộng khoảng 1.000 m². Gia đình ông đã gìn giữ nơi này qua nhiều thế hệ và vẫn mở cửa cho khách đến tham quan, viếng thăm khi có nhu cầu.
Ý nghĩa phong thủy của hình bát giác
Trong phong thủy cổ, hình bát giác (8 cạnh) tượng trưng cho bát quái, giúp xua đuổi tà khí và bảo vệ sự yên bình cho người đã khuất. Điều này làm tăng thêm giá trị văn hóa và tâm linh cho công trình.
Giữa nhịp sống hiện đại của TP.HCM, mộ cổ hình bát giác vẫn lặng lẽ tồn tại như một chứng tích của thời gian. Không chỉ mang giá trị kiến trúc độc đáo, nơi đây còn gợi nhắc về một gia tộc từng giàu có và có ảnh hưởng bậc nhất Sài Gòn xưa, trở thành điểm đến hấp dẫn cho những người yêu lịch sử và văn hóa đô thị.
