Làng Nghề Bó Chổi Cọng Dừa Vĩnh Chánh: 'Cần Câu Cơm' Giữa Dòng Kênh Mặc Cần Dện
Nằm ven con kênh Mặc Cần Dện yên ả, làng nghề thuộc ấp Tây Bình A, tỉnh An Giang, vẫn trôi qua từng ngày theo nhịp nước lớn ròng. Dọc theo con đường dài hơn 2km dẫn vào làng, hai bên lề chất đầy những đống tàu dừa, lá dừa và cọng lá dừa đang phơi khô dưới nắng. Đây chính là hình ảnh quen thuộc của làng nghề bó chổi Mỹ An, nơi giữ lửa cho một nghề truyền thống đã tồn tại hơn ba thập kỷ.
Hình Ảnh Tất Bật Của Những Người Thợ
Trong những căn nhà cấp 4 đơn sơ với khoảnh sân nhỏ, các thợ nam nữ đang miệt mài với công việc chẻ tàu dừa, cắt lá, chuốt cọng và bó chổi. Cọng dừa sau khi được phơi khô dọc hai bên đường ấp Tây Bình A trở thành nguyên liệu chính cho những cây chổi bền đẹp. Nghề nhìn mộc mạc này đã trở thành "cần câu cơm" quan trọng cho hàng trăm lao động nông thôn ở mọi lứa tuổi.
Theo lời kể của những người cao tuổi gắn bó lâu đời, nghề bó chổi cọng dừa xuất hiện từ năm 1990. Ban đầu, chỉ có vài hộ lác đác tham gia, sản phẩm chủ yếu tiêu thụ trong vùng. Dần dần, số hộ làm chổi tăng lên, nhu cầu mở rộng ra nhiều nơi. Sản phẩm theo dòng chảy kênh Mặc Cần Dện, tỏa đi khắp các tỉnh thành. Năm 2010, Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang đã chính thức công nhận "Làng nghề bó chổi cọng dừa Vĩnh Chánh" là làng nghề truyền thống.
Công Việc Nhẹ Nhàng Phù Hợp Với Người Lớn Tuổi
Giữa trưa nắng nóng, ông Đinh Văn Trứ, 65 tuổi, ngồi bệt bên vệ đường, tỉ mẩn chuốt từng cọng dừa cho trơn láng. Ông Trứ chia sẻ: "Cứ chuốt 1kg cọng dừa thành phẩm, tôi được chủ trả công 5.000 đồng, một ngày có thể làm 4 đến 5kg. Nghề này thích hợp cho người lớn tuổi vì không có áp lực thời gian, mỏi mệt thì nghỉ, rảnh lại làm tiếp." Cọng dừa sau khi chuốt xong phải phơi đủ nắng để đảm bảo độ cứng cáp, tạo ra cây chổi chất lượng.
Tùy theo sở thích và sở trường, mỗi người nhận làm công đoạn khác nhau. Như bà Nguyễn Thị Tuyết Lan chuyên bó chổi, mỗi cây hoàn thành được trả 6.000 đồng. Bà Lan cho biết: "Tiền công ít nhưng ngày nào cũng có việc làm, phù hợp với phụ nữ lớn tuổi vùng quê như tôi." Nghề này không mệt nhọc nhưng đòi hỏi sự kiên nhẫn và tập trung cao để sản phẩm không bị chê bai, ảnh hưởng đến uy tín cá nhân và cả làng nghề.
Đa Dạng Mẫu Mã Và Thị Trường Tiêu Thụ
Trong căn nhà ven kênh, bà Đặng Thị Kiều Oanh, 63 tuổi, thoăn thoắt đôi tay bó các cọng dừa khô thành chổi. Bà Oanh là đời thứ hai gắn bó với nghề hơn 20 năm, vừa làm vừa bỏ hàng cho mối lái. Bà tâm sự với ánh mắt tự hào: "Nghề làm chổi dừa từ lúc hình thành đến nay đều làm thủ công. Để hoàn thành một sản phẩm, phải trải qua 4 đến 5 công đoạn, trong đó làm mái chổi là quan trọng nhất, đòi hỏi sự tỉ mỉ và khéo léo."
Nguyên liệu tàu dừa được đặt mua từ Bến Tre, và chổi cọng dừa ở đây có đa dạng mẫu mã từ chổi nhỏ đến chổi lớn với giá cả khác nhau. Bà Oanh giải thích: "Chổi làm bằng cọng dừa dùng quét sân, vườn rất thuận lợi nên tiêu thụ quanh năm. Đặc biệt, dịp Tết cổ truyền từ tháng 12 âm lịch, làng nghề sôi động hẳn, mối lái đặt trước, thợ phải làm nhanh mới đủ giao. Tuy đắt hàng nhưng giá vẫn ổn định." Sản phẩm từ làng quê Vĩnh Chánh đã theo thương lái đến nhiều địa phương như Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cần Thơ và Thành phố Hồ Chí Minh.
Thách Thức Và Hướng Đi Tương Lai
Tuy nhiên, làng nghề vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Sự cạnh tranh từ các sản phẩm công nghiệp, biến động giá nguyên liệu, hạn chế vốn và công nghệ là những thách thức lớn. Đáng lo ngại hơn, lớp trẻ ngày nay thích làm việc ở khu công nghiệp hơn là ngồi một chỗ với công việc đơn điệu như chẻ dừa, chuốt cọng. Hiện tại, đa phần người gắn bó với làng nghề là trung niên và cao tuổi, đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc bảo tồn và truyền nghề cho thế hệ sau.
Để phát triển bền vững, làng nghề cần sự quan tâm hơn từ các cấp, ngành trong hỗ trợ vốn, đào tạo nghề, xúc tiến thương mại và xây dựng thương hiệu. Đồng thời, việc kết hợp phát triển làng nghề với du lịch trải nghiệm có thể vừa tăng thu nhập, vừa quảng bá giá trị văn hóa truyền thống, giúp nghề chổi cọng dừa Vĩnh Chánh tiếp tục tỏa sáng giữa dòng kênh Mặc Cần Dện.
