Ra đời giữa lòng địch
Phong trào học sinh Cao Lãnh thời kỳ kháng chiến chống Mỹ diễn ra mạnh mẽ, có tiếng vang lớn ở miền Nam. Tháng 2/1969, Đội Biệt động học sinh thị xã Cao Lãnh gồm 55 đội viên được thành lập dưới sự lãnh đạo của Thị ủy Cao Lãnh và chỉ huy của Ban Cán sự học sinh thị xã Cao Lãnh.
Đội được chia thành hai phân đội: Phân đội một do đồng chí Nguyễn Văn Tiên phụ trách; phân đội hai do đồng chí Nguyễn Ngọc Lợi phụ trách. Mỗi phân đội tổ chức theo đội hình: lực lượng chiến đấu trực tiếp, trinh sát, yểm trợ và bảo vệ. Phương châm hoạt động: Táo bạo, bí mật, bất ngờ.
Nhiệm vụ kép: Học tập và chiến đấu
Đội được giao hai nhiệm vụ song song: bảo đảm việc học tập tốt trong trường; phá rối, tấn công các cơ quan đầu não và căn cứ quân sự địch, tiêu hao lực lượng địch bằng tấn công quân sự kết hợp với binh địch vận và đấu tranh chính trị. Yêu cầu đấu tranh là làm cho hậu phương và sào huyệt địch không ổn định, hỗ trợ phong trào đấu tranh chính trị của quần chúng.
Các thành viên có tuổi đời rất trẻ, chủ yếu từ 14-17 tuổi, hiếm trường hợp đủ 18 tuổi. Đồng chí Võ Xuân Nghĩa, Trưởng ban Cán sự học sinh thị xã Cao Lãnh, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp, cho biết: “Các đồng chí đã sớm mang trong mình tinh thần giác ngộ cách mạng, sự dũng cảm và lòng mưu trí. Trong giai đoạn cao điểm, địch bắt giữ nhiều cán bộ, đoàn viên của biệt động học sinh (trong đó có Bí thư của cả năm Chi đoàn học sinh biệt động). Dù bị giam cầm, tra tấn dã man hay bị gán ghép tội danh, tất cả học sinh đều giữ vững khí tiết cách mạng, không khai báo, bảo vệ an toàn tuyệt đối cho tổ chức và cơ sở cách mạng”.
Trận mở màn: Quán ăn Á Đông và Tân Lợi
Từ khi thành lập đến giải phóng, đội đã đánh 11 trận. Nhớ lại trận đầu ra quân, đồng chí Võ Xuân Nghĩa kể: Qua thời gian bám sát quy luật đi lại, ăn, ở của địch, đội quyết định đánh vào nơi ăn uống tập trung của sĩ quan, binh lính địch. Kế hoạch đánh quán ăn Á Đông và quán Tân Lợi được vạch ra và được cấp ủy chấp thuận.
Vào lúc 6 giờ 45 phút ngày 10/3/1969, hai đồng chí Nguyễn Ngọc Lợi và Phạm Quang Đạo đánh quán Á Đông; đồng chí Nguyễn Văn Tiên (Công Minh) và Nguyễn Xuân Nhựt (Năm Tay) đánh quán Tân Lợi. Quán Tân Lợi nổ trước, ba phút sau Á Đông mới nổ nên địch đã ra bớt. Kết quả: tiêu diệt 27 tên, hàng chục tên bị thương là sĩ quan, cảnh sát, biệt khu 44, mật vụ, chiêu hồi. Trận đánh có tiếng vang lớn, cổ vũ phong trào đấu tranh chính trị - vũ trang của quần chúng tại Cao Lãnh và tỉnh Kiến Phong.
Chiến công còn mãi
Năm 1969, đồng chí Nguyễn Văn Thi tham gia Đội Biệt động học sinh thị xã Cao Lãnh. Năm 1971, đồng chí Thi cùng một đồng chí khác nhận nhiệm vụ vận chuyển trái nổ. Khối nổ được thiết kế tinh vi trong yên xe gắn vào ba-ga xe đạp, hẹn giờ nổ bằng kíp kép. Đúng 9 giờ, khối nổ kích hoạt tại Câu lạc bộ Sĩ quan Trần Quốc Toản, tiêu diệt và làm bị thương hàng chục sĩ quan địch, gây chấn động dư luận. Sau trận đánh, đồng chí Thi bị lộ thân phận và phải rút vào chiến khu tiếp tục hoạt động.
Bà Phạm Thị Nhân, sinh năm 1954, trú tại khu phố Mỹ Phước, phường Cao Lãnh, xúc động nhớ về những người thân từng là học sinh biệt động đã hy sinh. Bà chia sẻ: “Trong Chiến dịch Tết Mậu Thân 1968, cha mẹ tôi hy sinh cùng một ngày. Anh trai tôi 16 tuổi và hai người con của cô cùng tham gia Đội Biệt động học sinh thị xã Cao Lãnh; cô còn nuôi chứa hai học sinh trong đội. Trong một lần chất nổ phát nổ tại nhà (chất nổ mang đi chiến đấu nhưng mang về cất giấu) với sức công phá lớn, cả bốn học sinh biệt động hy sinh (gồm anh tôi, hai con của cô và một anh được cô nuôi chứa), có người hy sinh không còn nguyên vẹn. Tôi và hai em cùng một anh học sinh bị thương cháy bỏng toàn thân. Năm 1972, tôi tham gia Đội Biệt động học sinh thị xã Cao Lãnh.”
Kỳ vọng vào thế hệ trẻ
Với những thành tích xuất sắc, năm 1971, Chính phủ cách mạng lâm thời trao tặng Huân chương Giải phóng hạng Nhất cho đội biệt động. Đồng chí Võ Xuân Nghĩa bày tỏ: “Từ những chiến công của phong trào học sinh, nhất là Đội Biệt động học sinh thị xã Cao Lãnh, tôi kỳ vọng thế hệ trẻ hôm nay biến niềm tự hào thành hành động thiết thực trong học tập, lao động, trau dồi phẩm chất, đạo đức.”
