Trong số những ngôi chùa Khmer Nam bộ, chùa Xiêm Cán nổi bật với quy mô và vẻ đẹp kiến trúc. Nằm tại phường Hiệp Thành, tỉnh Cà Mau, cách trung tâm thành phố Bạc Liêu cũ khoảng 12 km về hướng biển, chùa được khởi công xây dựng năm 1887 dưới sự vận động của hòa thượng Lâm Mau, trụ trì đầu tiên. Với gần 140 năm tồn tại, ngôi chùa đã trở thành biểu tượng văn hóa và điểm đến tâm linh quan trọng của đồng bào Khmer Nam bộ.
Quy mô và kiến trúc tổng thể
Chùa Xiêm Cán được xây dựng trên diện tích rộng gần 50.000 m2, mang đậm phong cách kiến trúc truyền thống Khmer. Bao quanh chùa là hàng rào kiên cố với nhiều hoa văn phù điêu nổi bánh xe luân hồi. Hai bên tường rào, trước cổng tam quan được điêu khắc hình ảnh Thái tử Tất Đạt Đa và thiếu nữ múa, tạo ấn tượng mạnh mẽ. Cổng tam quan là công trình đa dạng với nhiều phù điêu đắp nổi hoa văn tỉ mỉ. Trong kiến trúc, hình tam giác xuất hiện nhiều vì theo người Khmer, hình tam giác tượng trưng cho bộ ba Phật - Pháp - Tăng, quá khứ - hiện tại - tương lai.
Hai bên lối vào chùa có hàng chục cột trụ tròn, trên cột ghi tên các Phật tử đóng góp xây dựng. Trong sân chùa, một bức tượng Phật nằm có mái che để khách thập phương dâng hương trước khi vào chánh điện.
Chánh điện: tinh hoa kiến trúc Khmer
Kiến trúc của chùa được thể hiện đầy đủ nhất tại chánh điện - nơi thờ Phật đặt ở trung tâm trên nền cao ba cấp. Mô típ chim thần Garuda trang trí trên các đầu cột của hành lang, hai tay hoặc hai cánh giơ lên nâng đỡ mái chùa là hình tượng tiên nữ Kây No và chim thần Maha Krud. Bên trong chánh điện không có cửa ở giữa mà mở lệch về hai bên đông và tây để tránh ánh nắng chiếu thẳng vào bàn thờ. Khu vực này rộng lớn với 12 cột cái tròn cao to bằng xi măng cốt sắt, đắp nổi hoa văn tuyệt đẹp. Tất cả cửa đều làm bằng gỗ quý.
Chánh điện thờ Phật Thích Ca Mâu Ni, là nơi diễn ra các lễ nghi tín ngưỡng quan trọng của sư sãi và đồng bào Khmer theo Phật giáo Nam tông. Nội thất trang trí đơn giản với bệ thờ ba tầng, trung tâm đặt tượng Phật Thích Ca lớn nhất - tượng Phật đắc đạo. Mỗi năm, vào các dịp lễ tết của người Khmer, chùa thu hút hàng chục nghìn lượt khách hành hương, tham quan và chiêm bái.
Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa
Chùa Xiêm Cán đã được đầu tư chỉnh trang, xây dựng thêm nhiều hạng mục khang trang, sạch đẹp, thoáng mát. Ông Lý Vỹ Triều Dương, Phó giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau, cho biết: “Trong những năm qua, chùa Xiêm Cán triển khai thực hiện tốt việc quản lý điểm tham quan nhằm đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của người dân, du khách, nâng cao tinh thần đoàn kết, hướng về cội nguồn, xây dựng xã hội hài hòa, tốt đẹp.”
Năm 2022, chùa Xiêm Cán được công nhận là điểm du lịch tiêu biểu của khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Trước đó, chùa đã được xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh. Với gần 140 năm lịch sử, ngôi chùa không chỉ là nơi lưu giữ bản sắc văn hóa Khmer Nam bộ qua nhiều thế hệ mà còn là điểm đến không thể thiếu trên bản đồ du lịch văn hóa của tỉnh Cà Mau.
Mỗi kiến trúc của chùa đều kể câu chuyện về một nền văn hóa giàu bản sắc, về lòng hướng thiện, sự đoàn kết và ý chí gìn giữ cội nguồn của đồng bào Khmer Nam bộ. Hàng năm, chùa thu hút hàng chục ngàn lượt du khách trong và ngoài nước đến hành hương, tham quan, chiêm bái, góp phần quảng bá hình ảnh văn hóa độc đáo của vùng đất Cà Mau.
