Thành phố Cần Thơ hiện có khoảng 37 làng nghề truyền thống đang hoạt động, đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế nông thôn và tạo việc làm cho người dân địa phương. Tiêu biểu như làng nghề làm bánh tráng Thuận Hưng ở Thốt Nốt với lịch sử hơn 200 năm, nơi có hơn 60 hộ sản xuất bánh thường xuyên, giải quyết việc làm cho khoảng 600 lao động. Làng nghề hoa kiểng Phó Thọ-Bà Bộ tại Bình Thủy nổi tiếng với quy mô trồng hoa kiểng và cây cảnh lớn. Ở Ô Môn, làng nghề làm bánh kẹo Ba Rích của người Hoa chuyên sản xuất bánh pía, mè láo. Làng nghề đan lưới Thơm Rơm-Thốt Nốt hoạt động nhộn nhịp vào mùa nước nổi, chuyên sản xuất ngư cụ đánh bắt tôm cá. Xã Thuận Hòa, nơi có đông đồng bào dân tộc Khmer và Hoa sinh sống, nổi tiếng với các làng nghề truyền thống như vẽ tranh trên kiếng, làm bánh pía, cốm dẹp. Những làng nghề này không chỉ góp phần bảo tồn nét văn hóa đặc sắc của các dân tộc mà còn tạo thu nhập ổn định, xóa đói giảm nghèo và mang lại hiệu quả kinh tế cho địa phương.
Thực trạng các làng nghề truyền thống tại Cần Thơ
Theo khảo sát của ngành chức năng, phần lớn các làng nghề hoạt động với quy mô nhỏ lẻ và đối mặt với nhiều khó khăn như thiếu lao động có tay nghề, thiếu vốn đầu tư đổi mới công nghệ và thiết bị máy móc. Sản phẩm chưa đa dạng nên khó cạnh tranh với hàng công nghiệp. Các cơ sở sản xuất chủ yếu là hộ gia đình, hạn chế trong việc xây dựng và quảng bá thương hiệu. Đối với ngành nghề nông thôn, nhiều hộ thiếu vốn sản xuất, chưa có sự hợp tác, liên kết để trao đổi kinh nghiệm, cải tiến chất lượng sản phẩm và tìm kiếm thị trường tiêu thụ. Nhiều làng nghề chỉ hoạt động cầm chừng, thậm chí có nguy cơ thất truyền.
Khó khăn và thách thức từ góc nhìn người dân
Chú Sáu Bảnh, chủ cơ sở sản xuất mắm cá lóc tại Ngã Năm, chia sẻ: “Gia đình tôi làm nghề mắm cá đồng đã hơn 60 năm, có thời điểm làm không đủ bán. Nhưng hiện nay buôn bán ế ẩm, không biết còn trụ được với nghề bao lâu”. Theo chú, nỗi lo lớn nhất hiện nay là nông dân lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật trên đồng ruộng khiến lượng cá đồng giảm mạnh so với thời kỳ nước nổi tự nhiên trước đây. Giới trẻ địa phương ít mặn mà bám trụ với nghề làm mắm thủ công vất vả, đòi hỏi sự tỉ mỉ qua nhiều công đoạn từ muối cá, rang thính đến chao mắm. Quy mô sản xuất nhỏ lẻ, phụ thuộc mùa vụ và chưa quảng bá rộng rãi trên thị trường cũng là những nguyên nhân khiến nghề mai một.
Ở xã Thuận Hòa, gia đình ông Lâm Liếp làm nghề đan đát đã bốn thế hệ. Bà Triệu Thị Vui, nghệ nhân vẽ tranh trên kiếng nổi tiếng, cùng hơn 100 hộ dân làm nghề này từng có thời làm ăn khấm khá, sản phẩm được bán ở nhiều tỉnh, thành phố khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, nỗi lo lắng lớn nhất là người làm nghề ngày càng thưa thớt, thu nhập không ổn định nên ít ai trụ vững được với nghề.
Mục tiêu phát triển làng nghề nông thôn đến năm 2030
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ Trần Chí Hùng cho biết: “Mục tiêu của thành phố là tiếp tục phát huy giá trị, tiềm năng, bản sắc văn hóa truyền thống của các làng nghề; nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh, tăng khả năng cạnh tranh, nâng tỷ trọng giá trị sản xuất các ngành nghề trong tổng giá trị sản xuất khu vực nông thôn; phát triển ngành nghề mới phù hợp với từng địa phương, tạo việc làm và cải thiện đời sống cho người dân.” Để thực hiện mục tiêu này, Ủy ban nhân dân thành phố đã ban hành Kế hoạch Phát triển ngành nghề, làng nghề nông thôn đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045.
Theo kế hoạch, các địa phương sẽ bảo tồn và phát triển 4 làng nghề đã được công nhận: làng bánh tráng Thuận Hưng, làng lưới Thơm Rơm, làng hoa Phó Thọ-Bà Bộ và làng bánh kẹo Ba Rích. Đồng thời, phát triển thêm 1-2 làng nghề gắn với du lịch nông thôn và xây dựng nông thôn mới. Thành phố phấn đấu trên 80% ngành nghề, làng nghề hoạt động có hiệu quả; 100% người lao động các làng nghề được đào tạo, đào tạo lại, đào tạo nâng cao kỹ năng nghề. Các vùng nguyên liệu tập trung, ổn định sẽ được hình thành, đáp ứng 70% nhu cầu phát triển ngành nghề, làng nghề nông thôn.
Giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững
Bên cạnh đó, các địa phương và cơ quan chức năng đẩy mạnh tuyên truyền về du lịch nông nghiệp, nông thôn; hỗ trợ phát triển sản xuất gắn với du lịch trải nghiệm. Các sản phẩm thủ công mỹ nghệ sẽ được gắn kết với các điểm du lịch để góp phần bảo tồn và phát triển làng nghề. Thành phố khuyến khích xây dựng mô hình “làng nghề là điểm đến”, thu hút khách du lịch đến tham quan các di tích nổi tiếng của địa phương. Đồng thời, phát huy vai trò của nghệ nhân, thợ giỏi, đầu tư hạ tầng phục vụ phát triển sản xuất, kinh doanh. Những nỗ lực này kỳ vọng sẽ giúp các làng nghề truyền thống tại Cần Thơ vượt qua khó khăn, tiếp tục phát triển bền vững, góp phần nâng cao đời sống người dân và bảo tồn bản sắc văn hóa địa phương.
