Bác Hồ dạy bài học về vận động quần chúng
Năm 1928, trong thời gian hoạt động ở Thái Lan với tên gọi Thầu Chín, Bác Hồ đã có những bài học sâu sắc về cách tiếp cận quần chúng. Một trong những câu chuyện tiêu biểu được ghi lại trong cuốn sách “Bác Hồ ở Thái Lan” (NXB Trẻ) qua lời kể của đồng chí Tài Ngôn.
Bối cảnh hoạt động tại Sa-côn và Mục-đa-han
Mùa nắng năm 1928, Bác Chín cùng đồng chí Tý (tức Đặng Canh Tân) đến Sa-côn. Bác giao nhiệm vụ cho đồng chí Tài Ngôn và anh Tô (tức Long) xuống Mục-đa-han để điều tra, tuyên truyền và tổ chức quần chúng vào hội Thân ái. Sau một tháng, đồng chí Tài Ngôn trở về báo cáo với tâm trạng chán nản.
Đồng chí Tài Ngôn kể lại: “Tình hình có gì đâu mà báo cáo. Tôi đến nhà kiều bào ở bến đò Mục-đa-han. Chỗ ấy có độ ba mươi gia đình, có một cái đền thờ ông Trần Hưng Đạo nữa. Kiều bào sinh sống bằng đủ mọi nghề, đưa đò ngang, làm hàng xáo, làm thịt lợn bán. Một số làm thợ mộc, một số làm thợ nề. Cũng có một số thanh niên chừng vài mươi người, một số thiếu nữ độ năm, bảy người. Phần đông nghèo khổ, chỉ có hai nhà sống hơi được đầy đủ một chút”.
Đồng chí tiếp tục: “Nói đến cách mạng ở đó thì khó khăn lắm. Ngoài chợ, phụ nữ đã nổi tiếng là chửi nhau giỏi, ngày nào cũng tranh giành mua bán, đánh nhau. Đàn ông đi làm về, chiều chiều người nào cũng uống rượu say túy lúy. Bỏ bát đũa xuống là mò đi tập hợp nhau đánh bài, đánh ít-xì sát phạt nhau canh đỏ đen. Rượu chán, bạc chán, còn lên đồng ở đền Trần Hưng Đạo nữa. Thanh niên cũng thế, cũng cầu cúng cũng đánh bạc, rồi lại trai gái. Một chỗ như thế làm sao mà tuyên truyền, vận động cách mạng được!”
Bài học bất ngờ từ Bác
Nghe xong, Bác Chín nói ngay: “À thế được rồi. Thôi về nghỉ đi, mai hãy hay”. Đồng chí Tài Ngôn thắc mắc: “Tình hình như thế thì được cái gì?”. Bác Chín cười: “Được lắm chứ. Được cái anh nói đó”. Trước khi ra về, đồng chí xin được đổi công tác, Bác hứa hẹn sẽ bàn sau. Nhưng nhiều ngày trôi qua, Bác không nhắc lại. Hai ngày sau, đồng chí hỏi lại, Bác mới giải thích.
Bác Chín nói: “Có phải anh bảo cái chỗ ấy nó tồi lắm phải không? Nó đánh bạc, nó uống rượu, nó tranh giành nhau mua bán, nó chửi nhau phải không? Cũng chưa xấu lắm! Nó có thể xấu hơn nữa, có thể có một thám nữa kia”. Bác nhìn đồng chí rồi chậm rãi: “Anh đọc sách mà quên mất sách”. Đồng chí hỏi: “Quên chỗ nào?”. Bác đáp: “Quên chỗ này này. Sách cách mạng bảo đi vận động quần chúng, tuyên truyền giáo dục quần chúng chứ gì? Nhưng nếu quần chúng tốt cả rồi, biết thương yêu, đoàn kết với nhau rồi, biết học tập tiến bộ rồi, biết yêu nước rồi thì ta còn vận động, tuyên truyền, giáo dục cái gì nữa, thì ta còn phải làm gì nữa? Có đến thì đến một lúc thôi chứ! Nếu quần chúng đều khá như tôi với anh cả thì cần gì phải đến!”
Bác nói thêm: “Còn một cái quên nữa, quên người ta là đồng bào Việt Nam, đồng bào Việt Nam nghèo khổ mà lại mất nước nữa phải không anh?”. Đồng chí Tài Ngôn không cãi được, gật đầu: “Vâng”. Bác kết luận: “Thế thì anh lại đến chỗ cũ mà làm việc. Bận trước chưa có kế hoạch cụ thể, bây giờ phải làm cho được. Anh chọn một cái nhà nào xấu nhất, hư nhất mà đến ở. Hãy làm cái nhà đó đã. Nếu nhà ấy thích anh, thế là được rồi”.
Áp dụng bài học thực tế
Đồng chí Tài Ngôn trở lại Mục-đa-han, theo lời Bác, tìm một gia đình hư nhất để xin thuê trọ. “Tôi đến chơi, rồi xin thuê một gian nhà ở chung, mỗi tháng trả một đồng…”, đồng chí kể. Câu chuyện này thể hiện tư tưởng của Bác Hồ: cách mạng phải đến với quần chúng nơi họ đang sống, dù ở đâu, và phải bắt đầu từ những người khó khăn nhất.
