Dự thảo Thông tư ban hành điều lệ ban đại diện cha mẹ học sinh và phối hợp giáo dục giữa gia đình với cơ sở giáo dục do Bộ GD-ĐT đưa ra lấy ý kiến đang nhận được nhiều sự quan tâm. Theo ông Đỗ Đình Đảo, Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ (Phường Xóm Chiếu, TP.HCM), vấn đề cốt lõi là làm thế nào để phân định rạch ròi giữa khoản hỗ trợ tự nguyện phục vụ hoạt động của ban đại diện cha mẹ học sinh và tài trợ hợp pháp dành cho giáo dục theo quy định hiện hành.
Thay đổi tư duy quản trị trường học
Dự thảo lần này mở rộng phạm vi so với Thông tư số 55/2011/TT-BGDĐT ban hành cách đây 15 năm. Nếu Thông tư 55 chỉ tập trung vào điều lệ ban đại diện cha mẹ học sinh, thì dự thảo mới bổ sung nội dung phối hợp giáo dục giữa gia đình với cơ sở giáo dục. Điều này phản ánh sự thay đổi trong cách tiếp cận quản trị trường học hiện đại, khi giáo dục không còn là trách nhiệm riêng của nhà trường.
Chương trình giáo dục phổ thông 2018 hướng đến phát triển phẩm chất, năng lực, kỹ năng sống, năng lực số và tư duy sáng tạo. Những mục tiêu này chỉ có thể đạt được khi gia đình và nhà trường cùng đồng hành. Dự thảo quy định rõ: Ban đại diện cha mẹ học sinh là tổ chức đại diện của cha mẹ học sinh, không có tư cách pháp nhân, không có con dấu, không có tài khoản riêng và không thực hiện chức năng quản trị, quản lý hoặc điều hành cơ sở giáo dục.
Khắc phục tình trạng 'hành chính hóa' ban đại diện
Nhiều năm qua, ở không ít nơi, ban đại diện cha mẹ học sinh bị 'hành chính hóa'. Có nơi ban đại diện đứng ra vận động kinh phí cho nhiều hoạt động ngoài phạm vi chức năng. Có nơi phụ huynh lại cho rằng ban đại diện có quyền quyết định những vấn đề thuộc quản lý nhà trường. Sự chưa rõ ràng này đã tạo ra không ít hiểu lầm và áp lực cho cả phụ huynh lẫn hiệu trưởng.
Dự thảo mới quy định khá rõ về cơ chế đối thoại, tiếp nhận phản ánh, kiến nghị và trách nhiệm xử lý của cơ sở giáo dục. Điều này giúp trả ban đại diện về đúng vị trí là cầu nối giữa phụ huynh và nhà trường, chứ không phải là một 'bộ máy quản lý' trong trường học.
Các khoản hỗ trợ tự nguyện và tài trợ hợp pháp
Nội dung được xã hội quan tâm nhất là các khoản hỗ trợ tự nguyện. Nếu Thông tư 55 chủ yếu quy định nguyên tắc không ép buộc, không quy định mức bình quân và cấm ban đại diện thu những khoản phục vụ hoạt động của nhà trường như mua sắm trang thiết bị, sửa chữa cơ sở vật chất hay khen thưởng giáo viên, thì dự thảo năm 2026 đã dành hẳn một chương quy định từ việc tiếp nhận, quản lý, sử dụng, công khai, bàn giao, kiểm tra, giám sát đến xử lý vi phạm.
Ông Đỗ Đình Đảo bày tỏ: 'Là hiệu trưởng, tôi hoàn toàn đồng tình với việc phải ngăn chặn mọi biểu hiện lạm thu, mọi hình thức biến sự tự nguyện thành nghĩa vụ bắt buộc. Điều đó không chỉ bảo vệ quyền lợi của phụ huynh mà còn bảo vệ uy tín của nhà trường.' Tuy nhiên, ông cũng mong dự thảo tiếp tục được hoàn thiện để phân định thật rõ giữa khoản hỗ trợ tự nguyện phục vụ hoạt động của ban đại diện cha mẹ học sinh với khoản tài trợ hợp pháp dành cho cơ sở giáo dục.
Khuyến khích đóng góp hợp pháp, minh bạch
Thực tế hiện nay, nhiều trường tổ chức các hoạt động STEM, nghiên cứu khoa học, trải nghiệm, hướng nghiệp, giáo dục kỹ năng sống, hỗ trợ học sinh khó khăn hay các chương trình phát triển văn hóa đọc. Rất nhiều phụ huynh, cựu học sinh và doanh nghiệp mong muốn đồng hành bằng nguồn lực hợp pháp, minh bạch.
Nếu ranh giới giữa 'hỗ trợ cho ban đại diện' và 'tài trợ cho nhà trường' chưa được hướng dẫn cụ thể, hiệu trưởng sẽ rất dè dặt trong việc tiếp nhận sự đồng hành. Một hành lang pháp lý tốt phải đạt được hai mục tiêu cùng lúc: đủ chặt để ngăn ngừa lạm thu, nhưng cũng đủ rõ và thông thoáng để khuyến khích những đóng góp tự nguyện, hợp pháp vì sự phát triển của học sinh.
Hướng tới sự phát triển toàn diện của người học
Điều xã hội mong muốn không phải là một ban đại diện cha mẹ học sinh 'mạnh' hay 'yếu', mà là một ban đại diện hoạt động đúng vai trò, đúng pháp luật. Nhà trường không thể thay thế gia đình. Gia đình cũng không thể thay thế nhà trường. Chỉ khi cả hai cùng nhìn về một mục tiêu chung là sự phát triển toàn diện của người học thì mọi quy định pháp lý mới thực sự đi vào cuộc sống.
