Ngày 23.7, tại hội thảo thực hành Chuyển đổi số di sản - Hồi sinh phim cải lương trắng đen bằng công nghệ trong khuôn khổ chương trình Chạm vào di sản tại Bảo tàng Tôn Đức Thắng (TP.HCM), ông Lê Phước Hiếu Trung, Phó giám đốc Công ty TNHH dịch vụ - kỹ thuật - truyền thông HTV - Đài Phát thanh Truyền hình TP.HCM (HTV - TFS), cho biết việc số hóa tư liệu cải lương là yêu cầu cấp thiết khi nhiều băng từ và phim nhựa đã xuống cấp nghiêm trọng.
Quy trình phục dựng tỉ mỉ từng khung hình
Theo ông Trung, các chất liệu như phim nhựa hay băng từ đều có tuổi thọ nhất định, đòi hỏi điều kiện bảo quản nghiêm ngặt về nhiệt độ, độ ẩm và chống nấm mốc. Sau nhiều lần phát sóng, chất lượng hình ảnh suy giảm với các lỗi như xước phim, mất chi tiết, xé hình hay nhiễu. Quy trình phục dựng một bộ phim cải lương bằng AI không đơn giản là đưa toàn bộ video vào phần mềm rồi chờ kết quả. Mỗi đoạn phim chỉ dài khoảng 2-10 giây sẽ được xử lý riêng. Đầu tiên, kỹ thuật viên cắt một khung hình từ đoạn phim để tạo ảnh tham chiếu. Khung hình này được tô màu bằng Photoshop kết hợp AI dựa trên nhiều nguồn tư liệu lưu trữ, đồng thời tham khảo ý kiến của các nghệ sĩ từng tham gia biểu diễn để xác định chính xác màu sắc trang phục, đạo cụ và bối cảnh.
Sau khi hoàn thiện ảnh tham chiếu, hệ thống AI sẽ lan truyền màu sắc từ khung hình này sang toàn bộ đoạn video. Tiếp đó, đội ngũ kỹ thuật cân bằng màu, điều chỉnh độ sáng, độ tương phản, độ bão hòa, gamma và làm nét hình ảnh để tạo nên thành phẩm tự nhiên nhất. Ông Trung cho biết: "Mỗi vở cải lương dài khoảng hai giờ đồng nghĩa quy trình này phải lặp đi lặp lại hàng nghìn lần mới hoàn thiện".
Con người quyết định màu sắc cuối cùng
Theo ông Trung, hiện có nhiều nền tảng AI có thể tự động tô màu phim trắng đen. Tuy nhiên, doanh nghiệp sẽ không để AI quyết định toàn bộ quá trình. "Nếu chỉ cần kết quả ở mức phổ thông thì AI có thể tự chọn màu. Nhưng mục tiêu của chúng tôi là tái hiện gần đúng nhất với bản gốc, vì vậy con người mới là người quyết định màu sắc cuối cùng", ông nói. Đối với những đoạn phim đã mất hoàn toàn chi tiết, AI hiện vẫn chưa thể xử lý triệt để. "AI không thể biến cái không còn thành có. Nếu để AI tự tạo lại khuôn mặt nhân vật thì rất dễ tạo ra một người hoàn toàn khác. Điều đó không thể chấp nhận trong công tác bảo tồn di sản vì sẽ làm sai lệch hình ảnh nghệ sĩ mà khán giả đã ghi nhớ", ông Trung chia sẻ.
Bà Nguyễn Cẩm Linh, biên tập viên Đài Phát thanh Truyền hình TP.HCM, cho biết sau dự án Tiếng trống Mê Linh, đơn vị sẽ tiếp tục phục dựng nhiều vở cải lương kinh điển khác. Riêng vở Đời cô Lựu vốn đã được ghi hình màu nên ê-kíp sẽ tập trung nâng cấp độ nét, chất lượng hình ảnh và âm thanh thay vì tô màu lại. Theo bà Linh, mỗi tác phẩm sẽ có phương án phục dựng riêng nhằm bảo đảm giữ được giá trị nguyên bản, đồng thời giúp khán giả hôm nay tiếp cận di sản với chất lượng tốt hơn.
Công nghệ số đưa di sản đến gần hơn với người trẻ
Ngày 23.7, chương trình Chạm vào di sản với chủ đề Ứng dụng công nghệ trong số hóa di sản văn hóa và các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, du lịch ở TP.HCM diễn ra tại Bảo tàng Tôn Đức Thắng, quy tụ các nhà quản lý, chuyên gia, đơn vị văn hóa và doanh nghiệp công nghệ. Chương trình do Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM phối hợp cùng Đài Phát thanh Truyền hình TP.HCM tổ chức. Tại sự kiện, người tham dự được trải nghiệm nhiều mô hình số hóa như tham quan bảo tàng 3D, không gian 360 độ, mặc áo dài chụp hình miễn phí, cùng công nghệ AI phục dựng phim cải lương trắng đen.
Sự kiện thu hút đông đảo các bạn trẻ. Bạn Toàn, sinh viên Trường đại học Bách khoa, chia sẻ: "Nội dung workshop cũng rất gần gũi, cho thấy công nghệ có thể góp phần đưa di sản đến gần hơn với công chúng". Bạn Anh Khoa, sinh viên cùng trường, cho biết: "Sau khi trải nghiệm, mình cảm thấy hiểu hơn và yêu thích di sản hơn. Những bức ảnh, hiện vật được trưng bày khiến mình tò mò và muốn tìm hiểu thêm về lịch sử, văn hóa của đất nước".
Theo ban tổ chức, số hóa di sản không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là một mô hình quản trị mới, giúp di sản chuyển từ "trạng thái tĩnh" sang "tài sản phát triển". Nhờ đó, khoảng cách địa lý được thu hẹp, các sản phẩm du lịch thông minh được hình thành, giúp công chúng, đặc biệt là giới trẻ, tiếp cận văn hóa dân tộc một cách sống động và tự hào hơn. Thông điệp xuyên suốt của sự kiện là "Số hóa không thay thế thực tại, mà bất tử hóa nguyên bản của di sản trước thăng trầm thời gian".
