Dự án Ngọt hóa Gò Công, nằm ở phía đông tỉnh Đồng Tháp, có quy mô khoảng 54.400 ha, là một trong những dự án thủy lợi trọng điểm nhằm kiểm soát nguồn nước giai đoạn 1976-1995. Trước khi có hệ thống thủy lợi, khu vực Gò Công là vùng sản xuất nông nghiệp khó khăn do nước mặn xâm nhập sâu, nguồn nước ngọt khan hiếm. Người dân chỉ canh tác được một vụ lúa mùa mưa với năng suất thấp.
Hành trình từ vùng đất nhiễm mặn
Ông Nguyễn Văn Vẹn, ngụ xã Tân Hòa, Đồng Tháp, nhớ lại: "Trước khi có dự án, gia đình tôi cũng như nhiều hộ dân chỉ canh tác được một vụ lúa/năm. Nước mặn xâm nhập khiến cây trái, rau màu không thể sống, cuộc sống rất khó khăn. Một phần diện tích nhiễm mặn nặng phải bỏ hoang, nhiều gia đình phải bỏ quê đi nơi khác."
Tiến sĩ Nguyễn Văn Khang, Chủ tịch Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Đồng Tháp, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Tiền Giang, là một trong những cán bộ gắn bó từ đầu dự án, cho biết: "Giai đoạn đầu, dự án tập trung xây dựng các công trình ngăn mặn phía bắc Quốc lộ 50. Giai đoạn hai mở rộng sang phía nam với cống Vàm Giồng. Giai đoạn ba tiếp tục mở rộng ra vùng ven biển, hoàn thiện hệ thống kiểm soát nước toàn khu vực. Đến năm 1997, các công trình đầu mối cơ bản hoàn thành và vận hành."
Chuyển mình sau ngọt hóa
Sau khi dự án đi vào hoạt động, vùng đất thay đổi rõ rệt. Ông Võ Văn Việt, ngụ ấp Phú Quới, xã Phú Thành, Đồng Tháp, kể: "Người dân bắt đầu sản xuất 2-3 vụ lúa/năm. Ngoài cây lúa, nông dân còn phát triển đa dạng cây trồng." Dự án đã tạo động lực thúc đẩy kinh tế nông nghiệp, làm nên diện mạo mới cho vùng đất này.
Tuy nhiên, trong bối cảnh biến đổi khí hậu cực đoan, nhu cầu nước ngọt gia tăng, dự án đang đối mặt thách thức. Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Đồng Tháp Nguyễn Thị Mỹ Hưng cho biết: "Hạ tầng thủy lợi chưa bảo đảm hoàn toàn phòng chống hạn hán nội vùng. Hạn mặn 2015-2016, gần 18.000 hộ thiếu nước sinh hoạt, thiệt hại trên 3.700 ha lúa đông xuân, 124 ha rau màu và 113 ha cây ăn trái. Mùa khô 2019-2020, thiệt hại trên 8.500 ha lúa, 810 ha rau màu, khoảng 4.500 ha cây ăn trái và khoảng 92.000 hộ khó khăn về nước sinh hoạt."
Giải pháp chuyển nước ngọt qua kênh Chợ Gạo
Trước thực trạng này, dự án chuyển nước ngọt qua kênh Chợ Gạo về vùng Ngọt hóa Gò Công được kỳ vọng là mắt xích quan trọng, mở ra không gian phát triển mới. Theo quy hoạch tỉnh Đồng Tháp đến 2030, tầm nhìn 2050, kinh tế biển đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng hai con số. Nhu cầu nước ngọt cho nông nghiệp, dân sinh, khu công nghiệp, đô thị, dịch vụ, du lịch ven biển dự kiến khoảng 300.000 m³/ngày đêm.
Bà Nguyễn Thị Mỹ Hưng cho biết: "Việc đề xuất, nghiên cứu triển khai dự án chuyển nước ngọt qua kênh Chợ Gạo là giải pháp căn cơ giải quyết triệt để thách thức hiện tại. UBND tỉnh đang trình Thủ tướng Chính phủ xem xét hỗ trợ để triển khai giai đoạn 2026-2030." Dự kiến, dự án sẽ nạo vét kênh Nguyễn Tấn Thành, Phú Trung, Bến Chùa, Bảo Định, rạch Hóc Đùn, Gò Cát... tổng chiều dài hơn 40 km, cùng các công trình phụ trợ; đầu tư trạm bơm tăng áp; nạo vét kênh trục dọc, ngang và khu trũng để chuyển và trữ nước ngọt. Dự án triển khai đúng tiến độ sẽ bảo đảm an ninh nguồn nước chiến lược cho địa phương.
