Chuyển Đổi Xanh: Cơ Hội Lớn Từ Chính Sách, Thách Thức Từ Thực Tiễn Doanh Nghiệp
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thế Chinh, Phó Chủ tịch Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam, việc ưu tiên phát triển khoa học và công nghệ, đặc biệt là thông qua Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, đang mở ra cơ hội đáng kể cho quá trình chuyển đổi xanh. Đây được xem là nền tảng vững chắc để thúc đẩy các hoạt động sản xuất kinh doanh, hướng tới đạt được các tiêu chí xanh có tính cạnh tranh cao trên thị trường trong nước và quốc tế.
Chiến Lược Quốc Gia Và Những Trụ Cột Trọng Tâm
Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, với tầm nhìn đến năm 2050, đang được triển khai dựa trên bốn hướng trọng tâm và được hỗ trợ bởi bốn nhóm giải pháp chủ yếu. Chiến lược này nhằm hình thành nền tảng thể chế, khoa học-công nghệ, nhân lực và tài chính phục vụ cho quá trình chuyển đổi xanh. Trong đó, xanh hóa nền kinh tế được xác định là trụ cột trung tâm, gắn liền với việc đổi mới mô hình sản xuất và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng sử dụng tiết kiệm năng lượng, nước và nguyên liệu.
Đồng thời, chiến lược này khuyến khích phát triển các ngành, sản phẩm và dịch vụ thân thiện với môi trường, cũng như thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ sạch, năng lượng tái tạo và kinh tế tuần hoàn.
Những Thách Thức Lớn Trong Hành Trình Chuyển Đổi
Tuy nhiên, để tạo đột phá trong phát triển khoa học, công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển bền vững, vẫn còn nhiều khó khăn cần vượt qua. Một trong những điểm hạn chế là nhận thức về chuyển đổi xanh chưa đầy đủ, cùng với những bất cập trong việc triển khai các chính sách và pháp luật liên quan, đặc biệt là các chính sách ưu đãi, hỗ trợ và tiếp cận vốn vay.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Hoài Bắc từ Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông chỉ ra rằng, thách thức lớn nhất đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ là khả năng tiếp cận nguồn vốn. Chi phí đầu tư ban đầu cho công nghệ sạch, quy trình sản xuất bền vững và đổi mới máy móc thường vượt quá khả năng tài chính của phần lớn doanh nghiệp. Hiện nay, khoảng 90% doanh nghiệp Việt Nam chưa sẵn sàng cho hành trình chuyển đổi xanh do hạn chế về vốn.
Hệ sinh thái doanh nghiệp hiện tại đang hình thành sự phân hóa rõ rệt: một bên là các tập đoàn lớn và startup công nghệ cao có khả năng tiếp cận nguồn vốn xanh, trong khi bên còn lại là khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (chiếm tới 97% tổng số doanh nghiệp) vẫn đang loay hoay với những rào cản cơ bản. Tư duy phổ biến hiện nay vẫn xem đầu tư môi trường như một chi phí bắt buộc, thay vì một cơ hội chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo ra giá trị dài hạn.
Thiếu Hụt Nhân Lực Chất Lượng Cao
Bên cạnh đó, việc thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao để thực hiện triển khai, vận hành công nghệ mới, công nghệ hiện đại và chuyển đổi số cũng là một thách thức lớn. Nhiều chương trình đào tạo hiện nay vẫn dừng ở mức "giới thiệu khái niệm", chưa chú trọng đào tạo kỹ năng thực hành hoặc tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế. Điều này tạo ra khoảng cách đáng kể giữa nhu cầu nhân lực cho chuyển đổi xanh và năng lực cung ứng của hệ thống giáo dục, khoa học, công nghệ.
Giải Pháp Đột Phá Từ Các Chuyên Gia
Để khắc phục những hạn chế và tạo ra đột phá trong phát triển khoa học, công nghệ thúc đẩy chuyển đổi xanh, Tiến sĩ Nguyễn Đình Đáp từ Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đề xuất cần xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mạnh mẽ, gắn kết chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và viện trường. Cùng với đó, cần tăng cường đầu tư cho nghiên cứu và ứng dụng công nghệ tiên tiến, đặc biệt trong các lĩnh vực kinh tế tuần hoàn, kinh tế số và công nghệ carbon thấp.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Hoài Bắc nhấn mạnh sự cần thiết phải hoàn thiện và có cơ chế thử nghiệm chính sách có kiểm soát đối với các mô hình kinh doanh và ứng dụng công nghệ xanh mang tính đột phá. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý cho các nhà đầu tư tiên phong, mà còn mở ra hành lang pháp lý linh hoạt để các sáng kiến có thể mở rộng và phát triển.
Năm Đột Phá Chiến Lược Từ Bộ Khoa Học Và Công Nghệ
Bộ Khoa học và Công nghệ đã xác định năm đột phá chiến lược để khoa học, công nghệ thật sự trở thành động lực chủ chốt của chuyển đổi xanh và phát triển bền vững. Các đột phá này bao gồm: đổi mới tư duy quản lý; phát triển hạ tầng số và dữ liệu; cải cách cơ chế tài chính; phát triển hệ sinh thái sáng tạo; và trọng tâm là chuyển đổi xanh.
Trong đó, việc thực hiện những đột phá về thể chế, hoàn thiện hệ thống văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Khoa học, công nghệ và Đổi mới sáng tạo là vô cùng quan trọng. Đặc biệt, cần có những đột phá trong phát triển nguồn nhân lực "xanh-số", thu hút chuyên gia Việt kiều, và mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực công nghệ sạch, tuần hoàn và carbon thấp.
Những nỗ lực này nhằm mục tiêu tạo ra sự đột phá trong phát triển khoa học, công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi xanh và đảm bảo phát triển bền vững cho Việt Nam trong tương lai.
