Ủy ban ATGT Quốc gia đề xuất siết chặt trách nhiệm doanh nghiệp vận tải sau loạt tai nạn nghiêm trọng
Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia vừa có văn bản gửi Cục Cảnh sát giao thông thuộc Bộ Công an và Cục Đường bộ Việt Nam trực thuộc Bộ Xây dựng, kiến nghị một loạt giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bảo đảm an toàn giao thông trong lĩnh vực kinh doanh vận tải. Động thái này được đưa ra trong bối cảnh số liệu thống kê đáng báo động về tai nạn giao thông liên quan đến hoạt động vận tải.
Thống kê tai nạn giao thông vận tải gây chấn động
Theo thống kê chính thức, từ tháng 9 năm 2024 đến tháng 9 năm 2025, trên toàn quốc đã xảy ra tổng cộng 7.670 vụ tai nạn giao thông liên quan trực tiếp đến loại hình vận tải, hậu quả làm hơn 4.600 người thiệt mạng. Đáng chú ý, phần lớn nguyên nhân dẫn đến các vụ tai nạn này xuất phát từ hành vi vi phạm của lái xe, bao gồm:
- Thiếu quan sát và chú ý khi điều khiển phương tiện.
- Chạy xe vượt quá tốc độ cho phép.
- Lấn làn đường và vượt xe sai quy định.
- Sử dụng rượu bia trước và trong khi lái xe.
Ủy ban ATGT Quốc gia nhấn mạnh rằng tai nạn giao thông không chỉ là trách nhiệm cá nhân của lái xe, mà còn liên quan mật thiết đến công tác quản lý của chủ doanh nghiệp vận tải. Nhiều vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng, đặc biệt là những vụ liên quan đến xe khách giường nằm và xe chạy tuyến đường dài, đã gây ra hậu quả nặng nề về người và tài sản, đồng thời tạo nên làn sóng bức xúc mạnh mẽ trong dư luận xã hội.
Khoảng trống trong quản lý và động cơ kinh tế đằng sau vi phạm
Tình trạng trên cho thấy vẫn tồn tại một "khoảng trống" đáng kể trong công tác quản lý an toàn giao thông. Các biện pháp xử phạt hành chính hiện hành đối với lái xe dường như chưa đủ sức răn đe để thay đổi bản chất vận hành của hoạt động vận tải. Trên thực tế, việc vi phạm các quy định an toàn giao thông đôi khi có thể mang lại lợi ích tài chính trực tiếp cho cả lái xe và doanh nghiệp.
Chẳng hạn, hành vi chở quá tải có thể giúp tăng doanh thu lên đến hàng chục triệu đồng cho mỗi chuyến xe, thậm chí số tiền này còn cao hơn nhiều so với mức xử phạt nếu bị phát hiện. Tương tự, việc chạy quá tốc độ hoặc vượt ẩu để rút ngắn thời gian di chuyển có thể giúp tăng số chuyến xe thực hiện trong ngày, đặc biệt là với các tuyến xe khách liên tỉnh, qua đó gia tăng thu nhập đáng kể mỗi tháng.
Khi lợi ích kinh tế thu được từ vi phạm lớn hơn rủi ro bị xử phạt, hành vi này không còn là sự vô ý mà trở thành một lựa chọn có tính toán kỹ lưỡng. Một số doanh nghiệp vận tải, dưới áp lực cạnh tranh khốc liệt, đã gián tiếp hoặc trực tiếp dung túng cho các vi phạm nhằm tối đa hóa lợi nhuận, đồng thời đẩy rủi ro về phía lái xe và hành khách.
Kiến nghị chuyển hướng quản lý: Từ phạt tài xế sang siết trách nhiệm doanh nghiệp
Do đó, Ủy ban ATGT Quốc gia cho rằng việc chỉ tập trung xử phạt lái xe là chưa đủ để giải quyết tận gốc vấn đề. Phía sau mỗi lái xe là cả một cơ chế vận hành phức tạp của doanh nghiệp vận tải, từ khâu tuyển dụng nhân sự, phân công lịch trình cho đến chế độ lương thưởng và đãi ngộ. Doanh nghiệp phải được xác định là chủ thể chịu trách nhiệm pháp lý cao nhất và trực tiếp nhất đối với mọi hành vi vi phạm của phương tiện và lái xe thuộc quyền quản lý.
Ủy ban ATGT Quốc gia kiến nghị cần chuyển hướng quản lý từ "phạt tài xế" sang siết chặt trách nhiệm của doanh nghiệp vận tải. Cụ thể, cần tăng cường công tác kiểm soát và bổ sung các chế tài nghiêm khắc hơn, bao gồm:
- Đình chỉ giấy phép kinh doanh có thời hạn hoặc vĩnh viễn đối với những vi phạm nghiêm trọng.
- Thu hồi phù hiệu xe nếu tái phạm nhiều lần.
- Truy cứu trách nhiệm hình sự đối với chủ doanh nghiệp nếu để xảy ra sai phạm có tính hệ thống hoặc gây tai nạn đặc biệt nghiêm trọng do lỗi quản lý.
Các vi phạm của lái xe như chạy quá tốc độ, vi phạm thời gian lái xe, sử dụng rượu bia… cần được tự động quy trách nhiệm về doanh nghiệp chủ quản, với mức xử phạt cao hơn nhiều lần so với cá nhân. Đồng thời, áp dụng cơ chế xử phạt lũy tiến: tái phạm nhiều lần có thể dẫn đến đình chỉ hoạt động, thu hồi phù hiệu hoặc giấy phép kinh doanh.
Xử lý nghiêm các trường hợp đặc biệt và đề xuất sửa đổi quy định
Đặc biệt, trong các vụ tai nạn nghiêm trọng, nếu doanh nghiệp không thể chứng minh được việc đã thực hiện giám sát đầy đủ thông qua thiết bị hành trình, camera giám sát, có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự với vai trò đồng phạm hoặc thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.
Bên cạnh đó, một số trường hợp tài xế sau khi gây tai nạn vẫn tiếp tục điều khiển phương tiện, dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Nguyên nhân sâu xa xuất phát từ sự chênh lệch giữa chi phí bồi thường và chế tài pháp lý hiện hành, tạo ra động cơ trục lợi trong những tình huống cực đoan.
Để khắc phục tình trạng này, Ủy ban ATGT Quốc gia kiến nghị sửa đổi quy định theo hướng: với những hành vi có dấu hiệu cố tình gây hậu quả nghiêm trọng sau va chạm, cần xem xét xử lý theo các tội danh nghiêm khắc hơn, thay vì chỉ dừng lại ở lỗi vô ý. Đồng thời, nâng cao mức bồi thường và trách nhiệm bảo hiểm nhằm triệt tiêu hoàn toàn động cơ trục lợi từ phía các cá nhân và doanh nghiệp.
