Mùa đông đến, du khách ghé thăm Cố Cung ở Bắc Kinh thường bất ngờ trước cảnh tượng hàng nghìn con quạ đen kín bầu trời, đậu chật các mái ngói cổ kính và cây cổ thụ. Từng đàn quạ bay lượn tạo thành một khung cảnh đặc trưng của di tích từng là trung tâm quyền lực của hai triều đại phong kiến Trung Quốc. Nhiều lời đồn thổi cho rằng hiện tượng này liên quan đến 'âm khí' của Tử Cấm Thành, nhưng sự thật lại đến từ lịch sử, sinh học và khả năng thích nghi đáng kinh ngạc của loài chim này.
Hơn 100.000 con quạ tại Bắc Kinh
Theo thông tin từ doisongphapluat.nguoiduatin.vn, thành phố Bắc Kinh hiện có hơn 100.000 con quạ, tập trung chủ yếu tại sáu khu vực gồm Cố Cung, Vương Phủ Tỉnh, Công Chủ Phần, Đại học Sư phạm Bắc Kinh, Thiên Đàn và Công viên Rừng Olympic. Trong số đó, Cố Cung là nơi sở hữu quần thể quạ đông đảo nhất, thu hút sự chú ý của giới nghiên cứu và du khách.
Quần thể quạ ở Bắc Kinh gồm ba loài chính: quạ mỏ nhỏ, quạ mỏ lớn và quạ khoang Dauria. Quạ mỏ nhỏ chiếm số lượng áp đảo nhờ khả năng thích nghi rất cao với môi trường đô thị. Chúng có thể ăn côn trùng, hạt giống, rác thải hoặc xác động vật, giúp chúng dễ dàng sinh tồn giữa thành phố đông đúc.
Nhịp sống 'đi làm, tan ca' của loài quạ
Một điều thú vị là ban ngày, phần lớn quạ không ở trong nội thành. Ngay từ sáng sớm, chúng bay hàng chục km ra ngoại ô để kiếm ăn tại các bãi rác, đồng ruộng hoặc vườn cây. Đến chiều tối, cả đàn lại đồng loạt quay về trung tâm thành phố để nghỉ đêm, giống như nhịp sống 'đi làm rồi tan ca' của con người.
Tập tính tập trung tại Cố Cung bắt nguồn từ thời nhà Thanh. Khác với quan niệm của người Hán xem quạ là loài chim mang điềm gở, người Mãn Châu trong tín ngưỡng Shaman lại coi quạ là linh điểu. Truyền thuyết 'quạ cứu chủ' kể rằng tổ tiên của dòng họ Ái Tân Giác La từng thoát khỏi sự truy sát nhờ một con quạ đậu lên người, khiến kẻ địch tưởng đó chỉ là khúc gỗ mục và bỏ đi.
Triều Thanh nuôi quạ trong Tử Cấm Thành hơn 2 thế kỷ
Với niềm tin đó, sau khi thành lập triều Thanh, người Mãn đã đưa tục thờ và nuôi quạ vào trong Tử Cấm Thành. Trước điện Khôn Ninh dựng cột tế Solon với một đấu bằng thiếc trên đỉnh. Mỗi ngày đều có người đặt thịt vụn, nội tạng lợn và ngũ cốc để nuôi quạ cùng chim khách. Nghi thức này được duy trì liên tục hơn hai thế kỷ.
Việc được cung cấp thức ăn ổn định trong nhiều thế hệ đã khiến quạ hình thành tập tính quay về Cố Cung. Với trí thông minh nổi tiếng, thông tin về nơi trú ngụ thuận lợi nhanh chóng được truyền qua nhiều thế hệ, khiến số lượng quạ ngày càng tăng. Đến nay, dù triều Thanh đã kết thúc hơn một thế kỷ, Cố Cung vẫn là nơi lý tưởng để quạ nghỉ đêm.
Ba nguyên nhân khiến Cố Cung trở thành 'thành phố về đêm' của quạ
Thứ nhất là hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. Vào mùa đông, nhiệt độ khu vực trung tâm Bắc Kinh thường cao hơn vùng ngoại ô từ 3 đến 5 độ C. Các công trình cổ quy mô lớn của Cố Cung cũng giúp chắn gió, tạo ra môi trường ấm áp hơn đáng kể trong những đêm giá lạnh.
Thứ hai là sự an toàn. Sau khi đóng cửa, Cố Cung gần như không còn người qua lại. Những cây cổ thụ cao lớn và mái cung điện giúp quạ tránh được các loài săn mồi như mèo hoang hay chồn. Thứ ba là nguồn thức ăn. Mặc dù bên trong Cố Cung không có nhiều thức ăn, khu vực xung quanh lại rất phong phú với chuột, hạt cây, quả dại và rác sinh hoạt. Việc nơi kiếm ăn và nơi nghỉ đêm tách biệt cũng giúp quạ giảm nguy cơ bị thiên địch phát hiện.
Vì sao chim khách không xuất hiện nhiều như quạ?
Nhiều người thắc mắc vì sao chim khách – cũng từng được triều Thanh cho ăn – lại hiếm xuất hiện tại Cố Cung. Nguyên nhân nằm ở tập tính sinh học của loài chim này. Khác với quạ thường tập trung thành đàn lớn để chống rét, chim khách là loài định cư quanh năm với lãnh thổ khá cố định, thường hoạt động theo cặp hoặc nhóm nhỏ và hiếm khi hình thành đàn lớn.
Chim khách kiếm ăn ngay trong khu dân cư, công viên hoặc dải cây xanh rồi nghỉ đêm trên những tán cây rậm gần đó. Chúng không cần bay xa đến trung tâm thành phố như quạ. Sự hiện diện áp đảo của những đàn quạ đông đảo cũng khiến chim khách ít có nhu cầu cạnh tranh nơi sinh sống tại Cố Cung.
Quạ không đáng sợ mà là loài chim thông minh, hữu ích
Quạ thường mang tiếng xấu vì ăn xác động vật, nhưng chính tập tính này giúp chúng trở thành 'đội vệ sinh' của tự nhiên. Chúng góp phần xử lý xác động vật, hạn chế vi khuẩn phát triển và giảm nguy cơ lây lan dịch bệnh. Theo các nghiên cứu, quạ là một trong những loài chim thông minh nhất thế giới: chúng có thể sử dụng công cụ để lấy thức ăn, ghi nhớ khuôn mặt con người trong thời gian dài và biết lợi dụng xe cộ để đập vỡ các loại hạt cứng.
Nhìn từ góc độ sinh thái học, những đàn quạ bay kín bầu trời Cố Cung không phải biểu tượng của điều huyền bí, mà là minh chứng cho khả năng thích nghi đáng kinh ngạc của một trong những loài chim thông minh nhất hành tinh. Lịch sử hàng trăm năm, điều kiện môi trường thuận lợi cùng quá trình tiến hóa hành vi đã tạo nên hình ảnh đặc biệt này, biến Cố Cung thành 'thành phố về đêm' nổi tiếng của loài quạ giữa lòng Bắc Kinh.
