Dù thu nhập của hai vợ chồng chỉ ở mức trung bình, chị Quách Lập Phương vẫn nuôi dạy bốn người con một cách đầy đủ nhờ áp dụng bốn nguyên tắc chi tiêu thông minh. Chị nhấn mạnh rằng tiết kiệm trong quá trình nuôi con không có nghĩa là cắt giảm tiền ăn, tiền học hay những nhu cầu thiết yếu, mà quan trọng hơn là phân biệt đâu là khoản thực sự cần cho trẻ, đâu chỉ là mong muốn mua sắm của cha mẹ.
Gia đình đông con thường phải đối mặt với áp lực tài chính lớn hơn. Từ tiền ăn uống, học tập, quần áo đến đồ chơi, sách vở và các thiết bị chăm sóc trẻ, mỗi khoản chi tưởng như không đáng kể khi cộng lại có thể trở thành một con số rất lớn. Là mẹ của bốn người con, chị Quách Lập Phương thừa nhận thu nhập của hai vợ chồng chỉ ở mức trung bình. Gia đình không quá khó khăn nhưng cũng không thể thoải mái mua sắm mọi thứ cho con theo cảm hứng. Vì không muốn cắt giảm tiền ăn và lựa chọn cho các con học trường công lập, người mẹ này tập trung kiểm soát ba nhóm chi phí dễ phát sinh nhất: quần áo, đồ chơi và vật dụng không thiết yếu.
Không mua quần áo quá sớm chỉ vì đang giảm giá
Khi sinh con đầu lòng, giống như nhiều bà mẹ khác, chị từng rất hào hứng mua quần áo cho con. Thấy cửa hàng giảm giá, chị còn mua thêm những bộ có kích thước lớn hơn, dự định để dành cho năm sau. Tuy nhiên, tốc độ phát triển của trẻ không phải lúc nào cũng đúng với bảng kích thước. Con trai chị lớn nhanh hơn dự kiến, khiến nhiều bộ quần áo chưa kịp mặc đã bị chật. Khoản tiền tưởng là tiết kiệm cuối cùng lại trở thành lãng phí. Từ trải nghiệm đó, chị gần như không còn mua quần áo dự trữ quá xa. Gia đình chỉ mua khi trẻ thực sự cần, ưu tiên số lượng vừa đủ cho từng mùa thay vì tích trữ vì khuyến mại.
Bên cạnh đó, chị chủ động nhận lại quần áo còn tốt từ con của đồng nghiệp và bạn bè. Những đứa trẻ thường chỉ mặc một bộ quần áo trong thời gian khá ngắn trước khi lớn lên, vì vậy nhiều món sau hai mùa vẫn còn sử dụng tốt. Theo chị, nhận quần áo cũ không có nghĩa là để con mặc đồ kém chất lượng. Ngược lại, những bộ quần áo cotton đã được giặt nhiều lần thường mềm hơn, ít mùi hóa chất và phù hợp với làn da nhạy cảm của trẻ. Nguyên tắc của gia đình là chỉ nhận đồ còn sạch, nguyên vẹn, phù hợp với độ tuổi và phải được giặt, khử khuẩn trước khi sử dụng.
Không mua mới toàn bộ đồ dùng cho từng giai đoạn
Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ cần rất nhiều vật dụng, nhưng thời gian sử dụng của mỗi món lại khá ngắn. Cũi có thể chỉ dùng hơn một năm, ghế ăn dặm vài tháng, bồn tắm trẻ em cũng nhanh chóng trở nên chật chội. Nếu mua mới toàn bộ, cha mẹ có thể phải bỏ ra một khoản tiền lớn cho những món chỉ được dùng trong một giai đoạn ngắn. Sau khi sinh con đầu lòng, chị từng cho bạn bè cũi và xe đẩy vì nghĩ rằng gia đình không còn nhu cầu. Khi tiếp tục sinh thêm con, chị không vội mua lại mà hỏi người thân, đồng nghiệp xem có ai đang dư những món đồ tương tự hay không.
Kết quả, chị mượn hoặc nhận lại được gần như đầy đủ các vật dụng cần thiết, từ cũi, xe đẩy, ghế ăn dặm đến xe đạp và bồn tắm. Một chiếc cũi có thể được luân chuyển qua nhiều gia đình và phục vụ nhiều đứa trẻ khác nhau. Điều này không chỉ giảm chi phí mà còn hạn chế tình trạng đồ đạc bị bỏ không, chiếm diện tích trong nhà. Tuy nhiên, với những sản phẩm liên quan trực tiếp đến an toàn như ghế ngồi ô tô, nệm cũi hay thiết bị điện, cha mẹ vẫn cần kiểm tra kỹ tình trạng, thời hạn sử dụng và tiêu chuẩn an toàn trước khi dùng lại.
Chọn ít đồ chơi nhưng có vòng đời sử dụng dài
Đồ chơi là một trong những khoản dễ khiến cha mẹ chi quá tay. Trẻ có thể hào hứng với một món đồ trong vài ngày nhưng nhanh chóng bỏ quên khi xuất hiện sản phẩm mới. Thay vì liên tục mua theo sở thích ngắn hạn của từng đứa trẻ, gia đình chị ưu tiên những món có thể dùng lâu, chơi theo nhiều cách và phù hợp với nhiều độ tuổi. Khoản tiền lớn nhất gia đình từng chi cho đồ chơi là bộ xếp hình. Dù giá ban đầu khá cao, món đồ này có thể được cả bốn người con sử dụng trong nhiều năm. Mỗi đứa trẻ có thể tạo ra ô tô, robot, ngôi nhà hoặc bất kỳ hình dạng nào theo trí tưởng tượng. Đồ chơi có thể tháo ra, lắp lại nhiều lần nên ít gây nhàm chán hơn những món chỉ có một chức năng cố định.
Ngoài một số món đồ chơi có giá trị sử dụng lâu dài, phần lớn đồ chơi của các con chị là đồ được tặng lại từ bạn bè, đồng nghiệp hoặc người thân. Theo người mẹ này, trẻ nhỏ không quan tâm món đồ có phải hàng mới hay không. Niềm vui của chúng đến từ cách được chơi, được khám phá và được cha mẹ tham gia cùng. Vì vậy, thay vì mua nhiều đồ chơi, gia đình đặt ra giới hạn số lượng, luân phiên cất bớt một số món và chỉ mua mới khi món đồ thực sự tạo thêm giá trị cho trẻ.
Dùng thư viện thay vì mua và tích trữ quá nhiều sách
Khuyến khích trẻ đọc sách là một khoản đầu tư cần thiết, nhưng điều đó không có nghĩa cha mẹ phải mua toàn bộ những bộ sách con thích. Nhiều bộ truyện khoa học hoặc truyện tranh dành cho học sinh tiểu học có hàng chục cuốn. Chi phí mua trọn bộ không nhỏ, trong khi trẻ có thể đọc xong mỗi cuốn chỉ trong một giờ rồi hiếm khi mở lại. Cách của chị là tận dụng thư viện công cộng, thư viện trường học hoặc đổi sách với các gia đình khác. Những cuốn sách mượn có thể không còn mới, đôi khi bị sờn hoặc thiếu một vài trang, nhưng vẫn đáp ứng được nhu cầu đọc của trẻ. Sau khi đọc xong, gia đình trả lại thư viện, không phải tốn tiền mua và cũng không phải tìm chỗ lưu trữ.
Gia đình chỉ mua những cuốn con thực sự yêu thích, thường xuyên đọc lại hoặc có giá trị sử dụng lâu dài. Cách làm này giúp ngân sách mua sách được sử dụng hiệu quả hơn thay vì biến giá sách thành nơi chứa hàng chục bộ truyện chỉ được đọc một lần. Trước khi thanh toán, hãy tự hỏi: Món đồ này dành cho con hay dành cho cha mẹ? Sau nhiều năm nuôi bốn người con, chị Quách Lập Phương nhận ra một phần đáng kể chi phí nuôi con không xuất phát từ nhu cầu thật của trẻ mà từ mong muốn của người lớn. Cha mẹ muốn con mặc quần áo đẹp, có đồ chơi giống bạn bè hoặc sở hữu những sản phẩm được quảng cáo là "tốt nhất". Tuy nhiên, trẻ nhỏ có thể không cần nhiều đến vậy.
Một bộ quần áo đắt tiền hay món đồ chơi phiên bản giới hạn chưa chắc trở thành ký ức của trẻ sau này. Trong khi đó, những lần được cha mẹ đưa đi công viên, cùng đọc sách, chơi cát hoặc trò chuyện trước giờ ngủ có thể được ghi nhớ rất lâu. Do đó, trước khi mua một món đồ cho con, cha mẹ có thể đặt ra ba câu hỏi: Con có thực sự cần món đồ này ngay bây giờ không? Gia đình đã có sản phẩm nào thay thế chưa? Món đồ sẽ được sử dụng trong bao lâu? Nếu không trả lời rõ ràng được ba câu hỏi trên, quyết định mua có thể đến từ cảm xúc của cha mẹ nhiều hơn là nhu cầu của trẻ.
Tiết kiệm không phải là để con sống thiếu thốn
Nuôi con chắc chắn cần tiền. Gia đình không thể lấy lý do tiết kiệm để cắt giảm dinh dưỡng, chăm sóc y tế, an toàn hay cơ hội học tập cần thiết của trẻ. Tuy nhiên, giữa việc đáp ứng nhu cầu và chạy theo mọi mong muốn luôn có một khoảng cách rất lớn. Tiết kiệm trong nuôi con không phải là mua món rẻ nhất, mà là không trả tiền cho những thứ ít được sử dụng. Đó cũng không phải là từ chối mọi nhu cầu của trẻ, mà là dạy trẻ biết trân trọng đồ vật, sử dụng lại và không coi mua sắm là cách duy nhất để tạo ra niềm vui.
Một gia đình có thu nhập trung bình vẫn có thể nuôi nhiều con nếu biết ưu tiên đúng thứ tự: bảo đảm tiền ăn, sức khỏe và giáo dục trước; kiểm soát quần áo, đồ chơi và vật dụng ngắn hạn sau. Như câu nói mà người mẹ bốn con tâm đắc: Không nên keo kiệt, nhưng tiết kiệm là một đức tính tốt. Cuối cùng, vấn đề không chỉ nằm ở việc cha mẹ có bao nhiêu tiền, mà còn ở cách mỗi đồng tiền được sử dụng trong hành trình nuôi con.
