Ngày 22/7, Bộ Y tế phối hợp với Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ tổ chức hội thảo Chuyên đề công tác dân số năm 2026. Hội thảo có sự hiện diện của Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Huy Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ; Thứ trưởng Y tế Đỗ Xuân Tuyên; lãnh đạo các ban, bộ, ngành; lãnh đạo vụ, cục của Bộ Y tế cùng đại diện Sở Y tế 19 tỉnh, thành phố phía bắc.
Kết quả 6 tháng đầu năm 2026: 8/10 chỉ tiêu đạt và vượt
Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, công tác dân số vẫn đối mặt với nhiều khó khăn về quy mô, cơ cấu, chất lượng và phân bố dân số. Trên phạm vi toàn quốc, mức sinh giảm từ 2,11 con/phụ nữ (2021) xuống 1,91 con/phụ nữ (2024), tăng nhẹ lên 1,93 con/phụ nữ (2025). Tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh đã được khống chế, với tỷ số giới tính khi sinh đạt 109 bé trai/100 bé gái (thời điểm 1/4/2025), tiệm cận mục tiêu đến năm 2030.
Trong 6 tháng đầu năm 2026, công tác dân số đạt 8/10 chỉ tiêu, bao gồm: tuổi thọ trung bình 74,8 tuổi; tổng tỷ suất sinh (TFR) phấn đấu đạt 1,96 con/phụ nữ; tỷ số giới tính khi sinh (110); số người mới sử dụng biện pháp tránh thai vượt chỉ tiêu cả năm; tỷ lệ sàng lọc trước sinh đủ 4 bệnh đạt 64% (vượt kế hoạch 50%). Hai chỉ tiêu còn khó khăn là sàng lọc sơ sinh đủ 5 bệnh và khám sức khỏe trước khi kết hôn.
Già hóa dân số và thách thức mức sinh thay thế
Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Năm 2024, dân số cao tuổi (từ 60 tuổi trở lên) là 14,2 triệu người, chiếm 13,9% tổng dân số. Dự báo đến năm 2030, con số này sẽ đạt 18 triệu người, chiếm 17% tổng dân số. Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh: “Các văn bản quy phạm pháp luật và văn bản hướng dẫn chuyên môn cơ bản hoàn chỉnh để triển khai Luật Dân số từ 1/7/2026. Đây chính là kim chỉ nam quan trọng để tập trung giải quyết 2 thách thức lớn: bảo đảm mức sinh thay thế và chủ động thích ứng với già hóa dân số.”
Chính sách khuyến khích nâng mức sinh đang được đẩy mạnh, với mục tiêu đạt mức sinh thay thế 2,1 con/phụ nữ. Một trong những chính sách đột phá là hỗ trợ các cặp vợ chồng sinh đủ 2 con được hưởng quyền lợi mua, thuê hoặc thuê mua nhà ở xã hội. Bộ Y tế và Bộ Xây dựng đã thống nhất nội dung cụ thể để đưa vào Luật Nhà ở (sửa đổi).
Chính sách khuyến sinh tại các địa phương
Theo Quyết định số 291/QĐ-TTg (ngày 13/5/2026), mục tiêu tăng trung bình 2% tổng tỷ suất sinh trên toàn quốc. Đến tháng 7/2026, đã có 25/34 tỉnh, thành phố ban hành kế hoạch triển khai; 8/34 tỉnh trình Hội đồng nhân dân ban hành chính sách hỗ trợ đặc thù, trong đó 5 địa phương đã ban hành chính sách hỗ trợ khuyến khích sinh đủ 2 con. Cụ thể: Thành phố Hồ Chí Minh hỗ trợ 5 triệu đồng cho phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi; Hải Phòng 3 triệu đồng; Tây Ninh 2 triệu đồng; Đồng Nai và Đồng Tháp 1 triệu đồng.
Định hướng 6 tháng cuối năm 2026
Phó Cục trưởng Dân số Phạm Vũ Hoàng chia sẻ: “Các địa phương cần bố trí nguồn lực, tổ chức và nhân lực, năng lực chuyên môn. Việc lồng ghép mục tiêu dân số vào kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội chưa được đều.” Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên đề nghị các địa phương đánh giá sâu sát tình hình, chỉ rõ nguyên nhân chỉ tiêu chưa đạt, đề ra phương hướng bứt phá; kiện toàn Ủy ban dân số tại xã/phường theo hướng Trưởng ban là Chủ tịch Ủy ban.
Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Huy Ngọc, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ khẳng định: “Phú Thọ cam kết tiếp tục quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện lĩnh vực dân số, coi đầu tư cho công tác dân số là đầu tư cho phát triển. Tỉnh sẽ tập trung triển khai đồng bộ Luật Dân số, ưu tiên nguồn lực, hoàn thiện cơ chế, củng cố hệ thống tổ chức, nâng cao chất lượng đội ngũ.”
Kết luận hội thảo, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên đề nghị Cục Dân số tích cực triển khai nhiệm vụ năm 2026: bảo đảm mức sinh thay thế; xây dựng Đề án Kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh giai đoạn 2026-2031 trình Thủ tướng vào tháng 11/2026; mở rộng tầm soát, chẩn đoán, điều trị một số bệnh trước sinh và sơ sinh đến năm 2030. Các địa phương cũng trao đổi về khám sức khỏe tiền hôn nhân, sàng lọc trước sinh và sơ sinh, chính sách khuyến sinh, chăm sóc người cao tuổi, và vướng mắc trong thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035.
