Mỹ và Armenia ký thỏa thuận hạt nhân 9 tỷ USD, mở đường cho công nghệ Mỹ tại Nam Caucasus
Trong chuyến thăm hai ngày tới Armenia, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance và Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan đã chính thức ký kết Thỏa thuận 123 vào ngày 9/2. Thỏa thuận này cho phép Mỹ cấp phép chuyển giao công nghệ và thiết bị hạt nhân cho các quốc gia khác, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong hợp tác năng lượng giữa hai nước.
Giá trị thương mại và tác động địa chính trị
Theo tuyên bố từ Phó Tổng thống Vance, thỏa thuận sẽ mở ra cơ hội xuất khẩu công nghệ và thiết bị hạt nhân của Mỹ sang Armenia với tổng trị giá lên tới 5 tỷ USD. Bên cạnh đó, các hợp đồng dài hạn về nhiên liệu và bảo dưỡng có thể mang thêm 4 tỷ USD, nâng tổng giá trị lên 9 tỷ USD. Thủ tướng Pashinyan nhấn mạnh: "Thỏa thuận này sẽ mở ra một chương mới trong việc làm sâu sắc quan hệ đối tác năng lượng giữa Armenia và Mỹ" tại cuộc họp báo chung.
Armenia, từng phụ thuộc chủ yếu vào nguồn cung năng lượng từ Nga và Iran, hiện đang xem xét đề xuất từ các công ty của Mỹ, Nga, Trung Quốc, Pháp và Hàn Quốc để xây dựng một lò phản ứng hạt nhân mới. Mục tiêu là thay thế nhà máy điện hạt nhân Metsamor cũ kỹ, do Nga xây dựng. Mặc dù chưa có quyết định cuối cùng, thỏa thuận ngày 9/2 đã tạo điều kiện thuận lợi để Armenia có thể lựa chọn công nghệ Mỹ, phản ánh sự thay đổi trong động thái địa chính trị tại Nam Caucasus.
Phản ứng từ Nga và bối cảnh khu vực
Nam Caucasus vốn được coi là vùng ảnh hưởng truyền thống của Nga, nhưng tình hình đã biến chuyển đáng kể kể từ khi xung đột Ukraine bùng nổ. Thứ trưởng Ngoại giao Nga Mikhail Galuzin, trong một cuộc phỏng vấn với hãng truyền thông Izvestia, đã khẳng định đề xuất của Nga về nhà máy điện hạt nhân mới là lựa chọn tối ưu. Ông nói: "Rosatom sẵn sàng thực hiện dự án này rất nhanh, tất nhiên là phù hợp với mong muốn của những người bạn Armenia của chúng tôi".
Tuy nhiên, theo nhà khoa học chính trị Narek Sukiasyan tại Yerevan, việc đa dạng hóa đối tác trong hợp tác hạt nhân là một ưu tiên chính trị quan trọng đối với Armenia. Ông nhận định: "Khi Armenia phụ thuộc vào Nga trên nhiều phương diện, việc đa dạng hóa đối tác trong hợp tác hạt nhân là một ưu tiên chính trị. Mỹ dường như đang là lựa chọn được ưu tiên hiện nay".
Hành lang TRIPP và tầm nhìn hòa bình
Chuyến thăm của Phó Tổng thống Vance diễn ra chỉ sáu tháng sau khi lãnh đạo Armenia và Azerbaijan ký thỏa thuận tại Nhà Trắng, hướng tới hòa bình sau gần bốn thập kỷ xung đột. Trong chuyến công du này, ông Vance cũng thúc đẩy đề xuất "Tuyến đường Trump vì hòa bình và thịnh vượng quốc tế" (TRIPP). Hành lang dài 43 km này chạy qua miền nam Armenia, kết nối trực tiếp Azerbaijan với vùng lãnh thổ Nakhchivan và Thổ Nhĩ Kỳ.
TRIPP được kỳ vọng sẽ:
- Cải thiện kết nối giữa châu Á và châu Âu.
- Giảm sự phụ thuộc vào Nga và Iran trong các tuyến năng lượng và thương mại.
- Thay đổi diện mạo Nam Caucasus thông qua xây dựng hạ tầng đường sắt, đường ống dầu khí và cáp quang mới.
Thứ trưởng Galuzin cho biết Nga đang nghiên cứu đề xuất TRIPP, trong khi ông Vance tuyên bố: "Chúng tôi không chỉ tạo ra hòa bình cho Armenia. Chúng tôi còn đang tạo ra sự thịnh vượng thực sự cho cả Armenia và Mỹ". Nhà Trắng thông báo ông Vance sẽ tiếp tục chuyến thăm tới Azerbaijan từ ngày 11-12/2, nhấn mạnh nỗ lực thúc đẩy ổn định trong khu vực.
