Lần đầu tiên sau gần ba thập kỷ, Mỹ và Nhật Bản đã phối hợp can thiệp thị trường ngoại hối để hỗ trợ đồng yen, một động thái hiếm hoi thu hút sự chú ý của giới tài chính toàn cầu. Điều bất ngờ là Washington không sử dụng USD mà bán đồng euro để mua yen, nhằm tránh tạo ra tín hiệu rằng Mỹ đang chủ động làm suy yếu đồng bạc xanh.
Bối cảnh và diễn biến can thiệp
Đồng yen thời gian qua liên tục chịu áp lực và có thời điểm rơi xuống 163,73 yen đổi 1 USD - mức thấp nhất trong gần 40 năm - trước khi phục hồi lên 157,57 yen/USD sau đợt can thiệp. Đây là lần đầu tiên Mỹ và Nhật Bản cùng mua yen kể từ năm 1998, đồng thời cũng là lần phối hợp đầu tiên kể từ sau khi Nhóm G7 can thiệp thị trường ngoại hối sau thảm họa động đất, sóng thần năm 2011 tại Nhật Bản.
Theo Bloomberg, ít nhất hai ngân hàng lớn của Mỹ đã được Cục Dự trữ Liên bang New York (New York Fed) yêu cầu báo giá tỷ giá giữa đồng euro và đồng yen trước khi chiến dịch can thiệp diễn ra. Financial Times sau đó dẫn các nguồn tin cho biết New York Fed đã bán euro để mua yen thay mặt Bộ Tài chính Mỹ.
Vì sao Mỹ không dùng USD?
Ông David Forrester, chiến lược gia cấp cao tại Credit Agricole CIB, cho rằng Washington nhiều khả năng muốn tránh việc bị nhìn nhận là đang bán USD. "Mỹ luôn theo đuổi chính sách ủng hộ đồng USD mạnh. Họ sẽ không muốn tạo cảm giác đang chủ động làm suy yếu đồng tiền của mình để giành lợi thế cạnh tranh, bởi điều đó đi ngược với các cam kết của G20 về tỷ giá hối đoái", ông nói.
Việc lựa chọn đồng euro làm đồng tiền trung gian cũng đánh dấu sự khác biệt so với các đợt can thiệp trước đây, vốn thường được thực hiện trực tiếp bằng USD. Hiện euro là đồng tiền được giao dịch nhiều thứ hai thế giới, chiếm khoảng 29% tổng quy mô thị trường ngoại hối toàn cầu trị giá 9.600 tỷ USD mỗi ngày tính đến tháng 4/2025, theo Khảo sát ba năm một lần của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS).
Theo ông Jason Wong, chiến lược gia tiền tệ tại Bank of New Zealand, việc sử dụng euro giúp Washington tránh hình ảnh "tự bán đồng tiền của mình". Tuy nhiên, về bản chất, tác động cuối cùng không thay đổi quá nhiều bởi Mỹ vẫn có thể phải bán USD trong quá trình tái cơ cấu dự trữ ngoại hối, chỉ là theo cách gián tiếp và khó nhận biết hơn.
Hỗ trợ Nhật Bản và trấn an thị trường
Ông Jesper Koll, Giám đốc chuyên gia tại Monex, nhận định chiến dịch lần này phản ánh một giai đoạn hợp tác mới trong quan hệ Mỹ - Nhật dưới thời Tổng thống Donald Trump và Thủ tướng Sanae Takaichi. "Khi Nhật Bản cần giúp đỡ, Mỹ đã đáp lại", ông nói, đồng thời cho rằng động thái này cũng mang ý nghĩa địa chính trị khi phát đi tín hiệu về sự gắn kết giữa hai đồng minh.
Trong khi đó, ông Vishnu Varathan, Trưởng bộ phận Nghiên cứu Vĩ mô khu vực châu Á (trừ Nhật Bản) tại Mizuho Securities, cho rằng sự tham gia của Bộ Tài chính Mỹ và Fed giúp nâng đáng kể hiệu quả của chiến dịch. Theo ông, điều này khiến giới đầu tư tin rằng Washington và Tokyo sẵn sàng tiếp tục hành động nếu đồng yen lại chịu áp lực đầu cơ. Đây cũng là yếu tố góp phần răn đe các quỹ đầu cơ đặt cược vào đà mất giá của đồng tiền Nhật Bản.
Ông Varathan cũng cho rằng việc Mỹ trực tiếp tham gia giúp giảm bớt lo ngại Nhật Bản sẽ phải bán lượng lớn trái phiếu kho bạc Mỹ để lấy nguồn lực can thiệp thị trường, qua đó tránh gây áp lực lên lợi suất trái phiếu Mỹ và góp phần ổn định thị trường trái phiếu Nhật Bản.
Liệu hiệu quả có kéo dài?
Dù đánh giá cao ý nghĩa của đợt can thiệp, nhiều chuyên gia cảnh báo tác động có thể chỉ mang tính ngắn hạn nếu Tokyo chưa xử lý được những nguyên nhân sâu xa khiến đồng yen suy yếu, theo CNBC. Ông Robin Brooks, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Brookings, cho rằng việc Mỹ bán euro thay vì USD lại khiến thị trường đặt thêm nhiều câu hỏi. "Thoạt nhìn, điều này có thể khiến chiến dịch can thiệp có vẻ mạnh mẽ hơn. Nhưng việc Mỹ không sử dụng USD lại khiến giới đầu tư băn khoăn về mục tiêu thực sự của Washington", ông nhận định.
Theo ông Brooks, các biện pháp can thiệp ngoại hối khó có thể đảo ngược xu hướng mất giá của đồng yen nếu chính sách trên thị trường trái phiếu Nhật Bản không thay đổi. "Chừng nào lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản còn bị giữ ở mức thấp một cách nhân tạo, đồng yen vẫn sẽ chịu áp lực giảm giá". Mặc dù Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đã chấm dứt chính sách kiểm soát đường cong lợi suất từ năm 2024, cơ quan này vẫn tiếp tục mua lượng lớn trái phiếu chính phủ, qua đó giữ chi phí vay thấp hơn mức mà thị trường tự do có thể thiết lập.
Các chiến lược gia của JPMorgan Chase cũng cho rằng mục tiêu chính của Washington không phải là làm suy yếu đồng USD, mà là hỗ trợ Nhật Bản ngăn đà mất giá quá mức của đồng yen. Việc sử dụng euro được xem là phù hợp với cơ cấu dự trữ ngoại hối hiện nay của Mỹ, vốn chủ yếu gồm euro và yen sau khi loại trừ vàng và Quyền rút vốn đặc biệt (SDR).
Trong khi đó, bà Loo, chuyên gia của State Street, nhận định các biện pháp can thiệp chỉ có thể tạo "khoảng nghỉ" cho thị trường. "Can thiệp có thể định hình diễn biến trong vài tháng tới, nhưng xu hướng của đồng yen trong những năm tới vẫn sẽ phụ thuộc vào tiến trình bình thường hóa chính sách tiền tệ của BOJ và dòng vốn phòng ngừa rủi ro của nhà đầu tư", bà nói.
